ماهنامه علمی پ‍ژوهشی

Review Article

Effects of Different Exercise Modalities on Cardiac Function in Women with an Emphasis on Advanced Imaging Techniques (Echocardiography): A Review Study
Amir Hossein Hormati Oughoulbaig1  , Marefat Siahkouhian 1  , Asadollah Asadi*2  ,
Reza Farzizadeh1  
1 Department of Sports Physiology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2 Department of Biology, Faculty of Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran 

 Corresponding author:
Department of Sports Physiology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

Email: m_siahkohian@uma.ac.ir - asady@uma.ac.ir
Tel: +98 9144511435
Postal Code: 5619913131

Received: February 19, 2026
Revised: May 05, 2026
Accepted: May 06, 2026

Citation:
Hormati Oughoulbaig A.H, Siahkouhian M, Asadi A, Farzizadeh R. Effects of Different Exercise Modalities on Cardiac Function in Women with an Emphasis on Advanced Imaging Techniques (Echocardiography): A Review Study. J Shahid Sadoughi Uni Med Sci 2026; 34(5): 10206-222.
    Introduction: Cardiovascular diseases continue to be a major cause of mortality among women, and regular physical activity is widely considered one of the most effective non-pharmacological strategies for maintaining cardiovascular health. However, the structural and functional cardiac responses to various forms of exercise may differ between women and men owing to physiological, hormonal, body composition, and health-status differences. In recent years, advanced imaging modalities, including speckle-tracking echocardiography, three-dimensional echocardiography, cardiac stress testing, and other novel approaches to assessing cardiac function, have enabled more precise evaluation of structural and functional cardiac changes. Accordingly, the present study was conducted to systematically review published research on the effects of different types of exercise on cardiac function in women, with particular emphasis on findings derived from advanced imaging techniques.
Methods: This study was conducted as a systematic review. Articles published between 2020 and 2025 were retrieved from PubMed, Scopus, Web of Science, and the Islamic World Science Citation Database (ISC) using specialized keywords related to exercise training, cardiac function, women, and advanced imaging methods. Following the removal of duplicate records and the screening of titles, abstracts, and full texts, eligible studies were selected according to predefined inclusion criteria. The inclusion criteria comprised a focus on women, the application of advanced imaging methods for the assessment of cardiac function, presentation of valid quantitative data, and publication in peer-reviewed scientific journals. The methodological quality of the selected studies was assessed using the standard Downs and Black checklist.
Results: A total of 16 eligible studies were included in the review. The findings showed that, in most studies, aerobic and endurance training were associated in most studies with improved myocardial strain, increased peak oxygen uptake (VO₂peak), enhanced systolic and diastolic cardiac function, and greater functional cardiac capacity. Differences related to sex, age, body composition, blood pressure status, and individual physiological conditions were also observed in the magnitude of training responses. Some studies further suggested that exercise type, intensity, and duration may influence the extent of cardiac adaptations. Moreover, advanced imaging methods, particularly speckle-tracking echocardiography, were shown to be more sensitive than conventional approaches in detecting subtle functional changes, including alterations in myocardial strain, and therefore played an important role in the accurate assessment of exercise-induced cardiac adaptations.
Conclusion: Available evidence indicates that regular exercise training, especially aerobic and endurance exercise, exerts beneficial effects on cardiac function in women; however, the magnitude of these responses is influenced by individual characteristics, health status, body composition, and the type of training program. Advanced imaging modalities can contribute substantially to the precise detection of functional cardiac changes, the design of personalized exercise programs, and the improvement of cardiovascular prevention and care strategies in women. Future well-designed studies with standardized designs and larger sample populations may further clarify sex-specific cardiac responses to different forms of exercise training.
Keywords: Speckle-tracking echocardiography, women's cardiac function, exercise training, stress testing, myocardial strain.











 
مقاله مروری

تأثیر انواع تمرینات ورزشی بر عملکرد قلب زنان با تأکید بر روش‌های تصویربرداری پیشرفته (اکوکاردیوگرافی): یک مطالعه مروری
امیرحسین حرمتی اوغول بیگ1  ، معرفت سیاهکوهیان 1       ، اسداله اسدی*2  ، رضا فرضی‌زاده1  

1 گروه فیزیولوژی ورزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

 نویسنده مسئول:
معرفت سیاهکوهیان، اسداله اسدی
گروه فیزیولوژی ورزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
پست الکترونیک: asady@uma.ac.ir m_siahkohian@uma.ac.ir تلفن: 09125032346
صندوق پستی:  5619913131

تاریخ دریافت: 30/11/1404
تاریخ بازنگری: 15/2/1405
تاریخ پذیرش: 16/2/1405

ارجاع: 
حرمتی اوغول بیگ امیرحسین، سیاهکوهیان معرفت، اسدی اسداله، فرضی‌زاده رضا. تأثیر انواع تمرینات ورزشی بر عملکرد قلب زنان با تأکید بر روش‌های تصویربرداری پیشرفته (اکوکاردیوگرافی): یک مطالعه مروری. مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد 1405؛ 34 (5): 10222-10206.        مقدمه: بیماری‌های قلبی‌عروقی همچنان یکی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر در زنان به شمار می‌روند و فعالیت بدنی منظم به‌عنوان یکی از مؤثرترین راهکارهای غیردارویی برای حفظ سلامت قلب و عروق شناخته می‌شود. با این حال، پاسخ‌های ساختاری و عملکردی قلب زنان به انواع مختلف تمرینات ورزشی به دلیل تفاوت‌های فیزیولوژیک، هورمونی، ترکیب بدنی و وضعیت سلامت، ممکن است با مردان متفاوت باشد. در سال‌های اخیر، توسعه روش‌های تصویربرداری پیشرفته از جمله اکوکاردیوگرافی اسپکل‌ترکینگ، اکوکاردیوگرافی سه‌بعدی، تست‌های استرس قلبی و سایر روش‌های نوین ارزیابی عملکرد قلب، امکان بررسی دقیق‌تر تغییرات عملکردی و ساختاری قلب را فراهم کرده است. ازاین‌رو، مطالعه حاضر با هدف مرور ساختاریافته شواهد پژوهشی منتشرشده درباره تأثیر انواع تمرینات ورزشی بر عملکرد قلب در زنان، با تأکید بر یافته‌های حاصل از روش‌های تصویربرداری پیشرفته، انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه به‌صورت مرور ساختاریافته انجام شد. مقالات منتشرشده در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ از پایگاه‌های اطلاعاتی PubMed، Scopus، Web of Science و ISC با استفاده از کلیدواژه‌های تخصصی مرتبط با تمرینات ورزشی، عملکرد قلب، زنان و روش‌های تصویربرداری پیشرفته جستجو شدند. پس از حذف مقالات تکراری و بررسی عنوان، چکیده و متن کامل، مطالعات واجد شرایط بر اساس معیارهای ورود انتخاب شدند. معیارهای ورود شامل تمرکز بر زنان، استفاده از روش‌های تصویربرداری پیشرفته برای ارزیابی عملکرد قلب، ارائه داده‌های کمی معتبر و انتشار در مجلات علمی معتبر بود. کیفیت مطالعات منتخب نیز با استفاده از پرسشنامه استاندارد دان و بلک مورد ارزیابی قرار گرفت.
نتایج: در مجموع ۱۶ مطالعه واجد شرایط وارد مرور شدند. نتایج نشان داد که تمرینات هوازی و استقامتی در اغلب مطالعات با بهبود کرنش عضله قلب (Myocardial Strain)، افزایش VO₂peak، بهبود عملکرد سیستولی و دیاستولی قلب و ارتقای ظرفیت عملکردی قلب همراه بودند. همچنین تفاوت‌های مرتبط با جنس، سن، ترکیب بدنی، وضعیت فشارخون و شرایط فیزیولوژیک افراد در میزان پاسخ به تمرینات مشاهده شد. برخی مطالعات نیز نشان دادند که نوع، شدت و مدت تمرین ورزشی می‌تواند بر میزان سازگاری‌های قلبی مؤثر باشد. علاوه بر این، روش‌های تصویربرداری پیشرفته، به‌ویژه اکوکاردیوگرافی اسپکل‌ترکینگ، نسبت به روش‌های متداول حساسیت بیشتری در شناسایی تغییرات عملکردی ظریف از جمله تغییرات کرنش عضله قلب داشته و نقش مهمی در ارزیابی دقیق سازگاری‌های قلبی ناشی از تمرین ایفا کردند. 
نتیجه‌گیری: شواهد موجود نشان می‌دهد که انجام منظم تمرینات ورزشی، به‌ویژه تمرینات هوازی و استقامتی، اثرات سودمندی بر عملکرد قلبی زنان دارد؛ با این حال، میزان این پاسخ‌ها تحت تأثیر ویژگی‌های فردی، وضعیت سلامت، ترکیب بدنی و نوع برنامه تمرینی قرار می‌گیرد. استفاده از روش‌های تصویربرداری پیشرفته می‌تواند در شناسایی دقیق تغییرات عملکردی قلب، طراحی برنامه‌های تمرینی شخصی‌سازی‌شده و ارتقای راهبردهای پیشگیری و مراقبت قلبی‌عروقی در زنان نقش مؤثری داشته باشد. انجام مطالعات آینده با طراحی استاندارد و حجم نمونه بیشتر نیز می‌تواند به تبیین بهتر تفاوت‌های پاسخ قلبی زنان به انواع تمرینات ورزشی کمک کند.
واژه‌های کلیدی: اکوکاردیوگرافی اسپکل‌ترکینگ، عملکرد قلب زنان، تمرین ورزشی، تست استرس، کرنش میوکارد
 
مقدمه
ورزش منظم بدنی به‌طور گسترده به‌عنوان یکی از ارکان اصلی سلامت قلب و عروق شناخته می‌شود و نقش بسیار مؤثری در پیشگیری و کنترل انواع بیماری‌های قلبی ایفا می‌کند (1). در چند دهه‌ی اخیر، پیشرفت‌های چشمگیری در تکنیک‌های تصویربرداری قلبی رخ داده است؛ به‌ویژه ظهور روش‌های پیشرفته‌ای مانند اکوکاردیوگرافی اسپکل‌ترکینگ و اکوکاردیوگرافی تنشی که توانایی ما را در ارزیابی ساختار و عملکرد قلب در پاسخ به فعالیت ورزشی به‌طور قابل‌توجهی افزایش داده‌اند (2, 3). این ابزارهای تصویربرداری امکان ارزیابی دقیق تغییر شکل عضله قلب، عملکرد بطن‌ها و تغییرات همودینامیک حین فعالیت بدنی را فراهم می‌کنند و اطلاعات ارزشمندی فراتر از شاخص‌های سنتی اکوکاردیوگرافی در اختیار ما قرار می‌دهند (4). از آنجا که بیماری‌های قلبی‌عروقی همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ‌ و میر و ناتوانی در سراسر جهان هستند، درک این‌که انواع مختلف ورزش چگونه بر عملکرد قلب تأثیر می‌گذارند به‌ویژه در زنان که ممکن است پاسخ‌های فیزیولوژیکی متفاوتی داشته باشند به یکی از محورهای اصلی پژوهش‌های نوین تبدیل شده است (5). با وجود اینکه فواید ورزش برای سلامت قلب و عروق به‌خوبی شناخته شده است، علاقه‌مندی فزاینده‌ای به بررسی این موضوع وجود دارد که انواع مختلف فعالیت ورزشی چگونه به‌طور خاص بر عملکرد قلب در زنان تأثیر می‌گذارند (6). این تفاوت‌ها نه‌تنها درک ما را از سلامت قلب و عروق در زنان افزایش می‌دهد، بلکه به تدوین برنامه‌های ورزشی شخصی‌سازی‌شده و بهینه‌سازی مدیریت بالینی نیز کمک می‌کند (7, 8). این روش‌های تصویربرداری به‌ویژه در اندازه‌گیری دقیق تغییرات ظریف کرنش میوکارد (Myocardial Strain) که شاخصی از میزان تغییر شکل یا تغییر طول عضله قلب در طول چرخه انقباض و انبساط است و یکی از شاخص‌های حساس ارزیابی عملکرد میوکارد محسوب می‌شود و مکانیک بطن‌ها که با روش‌های متداول قابل شناسایی نبوده، کاربرد بالینی ارزشمندی دارند (9, 10). با توجه به شواهد موجود درباره تفاوت‌های جنسیتی در پاسخ قلبی به ورزش، بررسی این واکنش‌های متفاوت در زنان و مردان نسبت به انواع مختلف تمرینات ورزشی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، نه‌تنها درک ما را از سلامت قلب و عروق در زنان افزایش می‌دهد، بلکه به تدوین برنامه‌های ورزشی شخصی‌سازی‌شده و بهینه‌سازی مدیریت بالینی نیز کمک می‌کند (11). مطالعات اخیر که از روش‌های تصویربرداری پیشرفته بهره گرفته‌اند، جنبه‌های ظریف‌تری از سازگاری قلب با ورزش در زنان را روشن کرده‌اند. برای مثال، اکوکاردیوگرافی مبتنی بر ردیابی لکه‌ای (Speckle-tracking) نشان داده است که برنامه‌های منظم تمرینات استقامتی می‌توانند باعث بهبود قابل‌توجهی در شاخص‌های کشش عضله قلب، مانند کشش طولی جهانی (Global Longitudinal Strain؛ GLS)، شوند  (12, 13). علاوه بر این، شواهد نشان می‌دهند که افزایش فشارخون در حین ورزش لزوماً نشانه‌ای از بروز حوادث قلبی‌عروقی در زنان نیست، و این موضوع دیدگاه‌های سنتی درباره بالا رفتن فشار خون ناشی از ورزش را به چالش می‌کشد  (14). افزون بر این، مقایسه میان روش‌های مختلف تست استرس مانند نوار قلب ورزشی، اکوکاردیوگرافی استرس با دوبوتامین، و اکوکاردیوگرافی استرس ناشی از ورزش، تفاوت‌هایی را در میزان حساسیت تشخیصی و صرفه‌جویی اقتصادی نشان داده‌اند؛ به‌ویژه در جمعیت زنان، این تفاوت‌ها برجسته‌تر بوده‌اند  (15). این یافته‌ها بر اهمیت به‌کارگیری روش‌های تصویربرداری و آزمون‌های تشخیصی متناسب با ویژگی‌های فردی تأکید دارند، تا بتوان عملکرد قلب را به‌درستی ارزیابی کرد و تصمیمات بالینی دقیق‌تری برای زنانی‌که در انواع مختلف فعالیت‌های بدنی مشارکت دارند، اتخاذ نمود. با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در درک واکنش‌های قلبی نسبت به ورزش در زنان، همچنان خلأهای مشخصی در ادبیات علمی این حوزه وجود دارد؛ از جمله: تمرکز بیشتر مطالعات بر اثرات کوتاه‌مدت، کمبود پژوهش‌های طولی، و نبود استانداردسازی در پروتکل‌های تصویربرداری  (16). بیشتر مطالعات موجود عمدتاً بر تأثیرات کوتاه‌مدت یا گروه‌های خاصی مانند ورزشکاران استقامتی یا بیمارانی با مشکلات قلبی شناخته‌شده تمرکز دارند، و در نتیجه داده‌های محدودی درباره انواع مختلف تمرینات ورزشی و اثرات بلندمدت آن‌ها بر سلامت قلب زنان در دسترس است  (17). علاوه بر این، کمبود مطالعات طولی و گسترده‌ای که به‌طور جامع بررسی کنند چگونه عواملی مانند سن، وضعیت هورمونی و ترکیب بدنی بر مکانیک عضله قلب و سازگاری‌های عملکردی آن در طول زمان تأثیر می‌گذارند، به‌وضوح احساس می‌شود (18). افزون بر این، با وجود آن‌که تکنیک‌های تصویربرداری پیشرفته دقت تشخیص را افزایش داده‌اند، نبود استانداردسازی در پروتکل‌ها و معیارهای تفسیر میان مراکز مختلف، موجب کاهش قابلیت تعمیم‌پذیری یافته‌ها شده است (19).  پر کردن این خلأهای علمی برای سه هدف ضروری است: تدوین توصیه‌های ورزشی شخصی‌سازی‌شده و مبتنی بر شواهد، بهینه‌سازی پیامدهای قلبی عروقی در زنان، و بهبود مراقبت‌های بالینی متناسب با ویژگی‌های جنسیتی، بر همین اساس، این مرور ساختاریافته با هدف ارزیابی جامع اثرات انواع مختلف تمرینات ورزشی بر عملکرد قلب زنان انجام شده است. تأکید اصلی بر تکنیک‌های تصویربرداری پیشرفته مانند اکوکاردیوگرافی مبتنی بر ردیابی لکه‌ای (اسپکل ترکینگ) و تست‌های استرس می‌باشد. این مطالعه با تلفیق شواهد حاصل از پژوهش‌های متنوع، این جنبه‌های مانند سازگاری‌های عضله قلب، واکنش‌های اختصاصی جنسیتی، و کاربرد بالینی ابزارهای تشخیصی نوظهور را روشن می‌سازد. در نهایت، هدف نهایی شناسایی شکاف‌های موجود در دانش فعلی و فراهم ساختن پایه‌ای علمی برای بهینه‌سازی توصیه‌های ورزشی و مراقبت‌های قلبی عروقی متناسب با ویژگی‌های زنان است.
روش بررسی
در این مطالعه مرور ساختاریافته، تلاش شد مجموعه‌ای از پژوهش‌هایی که طی سال‌های اخیر درباره تأثیر ورزش بر ساختار و عملکرد قلب منتشر شده‌اند، مورد بررسی قرار گیرد. تمرکز اصلی بر مطالعاتی بود که از روش‌های تصویربرداری نوین مانند اکوکاردیوگرافی اسپکل ترَکینگ و همچنین تست‌های استرس ورزشی برای ارزیابی پاسخ‌های قلبی بهره برده‌اند.
نحوه جستجوی منابع: دوره زمانی جستجو با توجه به هدف مرور مطالعات اخیر و تحولات روش‌های تصویربرداری قلبی از سال ۲۰۲۰ به بعد، بازه ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ تعیین شد. جستجوی سیستماتیک در پایگاه‌های داده‌ی انگلیسی شامل PubMed، Scopus،  Web of Science و معتبرترین پایگاه فارسی ISC انجام شد. همچنین، برای پوشش جامع‌تر مطالعات، از موتور جستجوی Google Scholar نیز استفاده شد. استراتژی جستجو در پایگاه Scopus به‌صورت زیر بود:
TITLE-ABS-KEY ("exercise echocardiography" OR "cardiac strain" OR "myocardial strain" OR "GLS" OR "RV function") AND TITLE-ABS-KEY ("aerobic training" OR "endurance exercise" OR "stress test") AND TITLE-ABS-KEY ("women" OR "female" OR "sex difference") AND PUBYEAR > 2019 AND PUBYEAR < 2026
استراتژی جستجو در پایگاه Web of Science نیز به‌صورت زیر بود:
TS=("exercise echocardiography" OR "cardiac strain" OR "myocardial strain" OR "GLS" OR "RV function") AND TS=("aerobic training" OR "endurance exercise" OR "stress test") AND TS=("women" OR "female") AND PY=(2020–2025)
جستجوی فارسی در SID با کلیدواژه‌های «اکوکاردیوگرافی ورزشی»، «کرنش قلبی»، «عملکرد بطن راست»، «تفاوت جنسیتی در پاسخ قلب» و «تمرینات ورزشی در زنان» انجام شد. پس از حذف مقالات تکراری، غربالگری عنوان و چکیده، و ارزیابی متن کامل، ۱۶ مطالعه واجد شرایط وارد مرور شدند. (جدول ۱) خلاصه‌ای از مشخصات مطالعات بررسی‌شده و یافته‌های اصلی آن‌ها درباره عملکرد قلب بانوان در پاسخ به انواع تمرینات ورزشی را نشان می‌دهد. کیفیت روش‌شناسی مطالعات با پرسشنامه دان و بلک (جدول ۲) ارزیابی گردید. فلوچارت مراحل انتخاب در (شکل ۱) ارائه شده است.
معیارهای ورود و خروج به مطالعه:
1.    مطالعه می‌بایست به‌طور مشخص به بررسی اثر یک یا چند نوع تمرین ورزشی ( هوازی، استقامتی، تناوبی شدید، یا ترکیبی) یا آزمون‌های استرس قلبی (مانند تست ورزش قلبی ریوی، اکوکاردیوگرافی استرس با ورزش یا دوبوتامین) بر عملکرد قلب (شامل شاخص‌هایی مانند کرنش میوکارد، کسر جهشی، عملکرد دیاستولیک، یا ظرفیت هوازی) پرداخته باشد.
2.    داده‌های خروجی مطالعه:
3.     مطالعه می‌بایست حاوی داده‌های عددی و بالینی معتبر باشد، از جمله:
1.    شاخص‌های کرنش میوکارد شامل کرنش طولی کلی بطن چپ Global Longitudinal Strain; GLS، کرنش طولی کلی بطن راست Right Ventricular Global Longitudinal Strain; RV-GLS و کرنش قطعه‌ای Segmental Strain
2.    ظرفیت هوازی (VO₂peak) یا (VO₂max)
3.    شاخص‌های همودینامیک (فشار خون، ضربان قلب، RPP)
4.    پارامترهای اکوکاردیوگرافی (E/A، e'، LVEF، LV mass  و ....
4.    ابزارهای اندازه‌گیری: مطالعه می‌بایست از ابزارهای پیشرفته تصویربرداری (حداقل یکی از موارد زیر) استفاده کرده باشد:
1.    اکوکاردیوگرافی اسپکل‌ترکینگ (STE)
2.    اکوکاردیوگرافی سه‌بعدی
3.    اکوکاردیوگرافی استرس (ورزشی یا دوبوتامین)
4.    تست ورزش قلبی ریوی (CPET) همچنین تست‌های فیزیولوژیک مورد استفاده باید از اعتبار علمی برخوردار باشند (یعنی پروتکل استاندارد شده و در مجلات معتبر قبلاً معرفی شده باشند).
5.    منبع انتشار:
6.    مطالعه می‌بایست در مجلات علمی معتبر که دارای نمایه  (index) در پایگاه‌های اصلی (PubMed, Scopus, WOS, ISC) هستند، منتشر شده باشد. مقالات کنفرانسی، پایان‌نامه‌ها (بدون انتشار در مجله)، و گزارش‌های موردی وارد نشدند.
شیوه تحلیل مطالب: پس از انتخاب نهایی مقالات، دو نویسنده به‌طور مستقل اطلاعات اصلی هر پژوهش شامل عنوان، کشور محل اجرا، نوع طراحی مطالعه، مشخصات جمعیت مورد بررسی، متغیرهای کلیدی، ابزارهای مورد استفاده و نتایج مهم را استخراج کرده و در یک جدول خلاصه نمودند. در موارد اختلاف بین دو نویسنده، با بحث و توافق حل و فصل شد و در صورت عدم توافق، نویسنده سوم به‌عنوان داور نهایی تصمیم‌گیری کرد.
نتایج
مشخصات و یافته‌های مطالعات واردشده در این مرور در جدول ۱ خلاصه شده است. بر اساس مطالعات ارائه‌شده در جدول ۱، تمرینات هوازی و استقامتی در زنان موجب بهبود کرنش طولی کلی (20) و و افزایش اوج اکسیژن مصرفی (20, 21) می‌شوند. همچنین بهبود کرنش قطعه‌ای بطن راست (22) ، نقش سن در پاسخ قلبی و عروقی (23) تاثیر سابقه بارداری (24, 25)، ترکیب بدنی (26, 27)، وضعیت هورمونی (28) و نوع تمرین (29) گزارش شده است. در زنان پیش یائسه، چاقی و فشارخون بالا با کاهش ظرفیت ورزشی و تضعیف شاخص‌های اکوکاردیوگرافی همراه بودند (26, 27). همچنین افزایش فشارخون حین ورزش در زنان دارای چاقی شکمی با بازسازی پاتولوژیک قلب همراه بود (30). هرچند این پاسخ فشار اغراق آمیز لزوما به افزایش مرگ‌و‌میر منجر نمی‌شود (31). در تشخیص بیماری عروق کرونر، اکوکاردیوگرافی استرس با ورزش و دوبوتامین حساسیت مشابهی داشتند، اما روش اول مقرون به‌صرفه‌تر بود (32, 33). ظرفیت عملکردی پایین با افزایش مرگ‌و‌میر همراه بود (30). استرس حاد ناشی از دو ماراتن نیز موجب کاهش گذرای عملکرد دهلیزی و اتساع حفرات قلبی شد که طی دو هفته بازگشت‌پذیر بود (34). درنهایت، اکوکاردیوگرافی استرس پیش از بارداری دز زنان مبتلا به تنگی دریچه‌های چپ قلب، پیامدهای مادر و جنین را بهبود بخشید (35). در مجموع، این یافته‌ها نشان می‌دهد که ورزش تأثیر مثبتی بر قلب زنان دارد اما پاسخ نهایی به ویژگی‌های فردی آنان وابسته است. برای ارزیابی کیفیت روش‌شناسی مطالعات واردشده، از چک‌ لیست Downs and Black با حداکثر امتیاز ۲۷ استفاده شد (Downs & Black, 1998) (36). این ابزار پنج حیطه اصلی شامل گزارش‌دهی (۱۰ نمره)، اعتبار داخلی از منظر سوگیری (۷ نمره)، کنترل عوامل مخدوش‌کننده (۶ نمره)، اعتبار خارجی (۳ نمره) و قدرت مطالعه (۱ نمره) را دربر می‌گیرد.
نمره کل هر مطالعه از مجموع این حیطه‌ها محاسبه شد و حداکثر نمره ممکن ۲۷ در نظر گرفته شد. بر این اساس، مطالعات با نمره ۲۰ تا ۲۷ به‌عنوان مطالعات با کیفیت بالا، نمره ۱۵ تا ۱۹ با کیفیت متوسط و نمره کمتر از ۱۵ به‌عنوان مطالعات با کیفیت پایین طبقه‌بندی شدند. ارزیابی توسط دو داور به‌صورت مستقل انجام و اختلاف‌نظرها با بحث و توافق نهایی داور سوم اصلاح گردید.
 

شکل1. روند انتخاب مقالات



جدول1. خلاصه مشخصات و یافته‌های مطالعات بررسی‌شده درباره عملکرد قلب بانوان در پاسخ به انواع تمرینات ورزشی با استفاده از تصویربرداری پیشرفته
 

نتایج	متغیرهای وابسته	متغیرهای مستقل	روش مطالعه	نوع مطالعه	نام مطالعه	نام مجله و سال انتشار	نویسندگان
بهبود کرنش طولی جهانی و اوج اکسیژن مصرفی پس از ورزش (p≤0.001)؛ تفاوت بین‌گروهی معنی‌دار (d=1.02)	GLS، VO2 پیک	تمرین هوازی (۸ هفته)	15زن در معرض خطر HTN/T2DM، به صورت متقاطع، ۸ هفته تمرین هوازی و ۸ هفته کنترل (بدون تمرین) را سپری کردند.	کارآزمایی متقاطع تصادفی‌شده	تأثیر مثبت ورزش بر کرنش طولی جهانی در زنان در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی	European Journal of Sport Science, 2024	موری و همکاران (20)
اکوی ورزشی در 5/61% موارد ایمن‌تر و منتخب؛ عوارض جانبی در DSE بیشتر (%29)	تشخیص CAD، وقوع عوارض جانبی، شاخص حرکت دیواره (WMSI)	نوع تست استرس (اکوی ورزشی در مقابل اکو دوبوتامین)	260بیمار تحت استرس اکوکاردیوگرافی (۱۶۰ نفر اکوی ورزشی، ۱۰۰ نفر اکو دوبوتامین) قرار گرفتند.	مطالعه مقطعی توصیفی	ارزیابی بیماری عروق کرونر مشکوک یا شناخته شده با اکوکاردیوگرافی ورزشی و اکوکاردیوگرافی استرس دوبوتامین	Pakistan Biomedical Journal, June 2022	خالد و همکاران (32)
ظرفیت عملکردی پایین (<7 METs) با افزایش مرگ ومیر کلی و اختصاصی همراه؛ ایسکمی پیش‌بین مرگ قلبی	مرگ و میر کلی، قلبی-عروقی، سرطان و سایر علل	ظرفیت عملکردی (METs)، یافته‌های تصویربرداری	۴۷۱۴زن تحت اکوکاردیوگرافی استرس ورزشی (پروتکل بروس) با میانگین پیگیری 7/4 سال.	مطالعه کوهورت آینده‌نگر	پیش‌بینی علل مختلف مرگ و میر با اکوکاردیوگرافی ورزشی در زنان	Revista Española de Cardiología, 2020	پتیرو و همکاران (30)
EBPIE پیش‌بین مستقل مرگ یا رویدادها نبود؛ زنان با EBPIE مرگ ومیر پایین‌تری داشتند	مرگ و میر کلی و قلبی، سکته، انفارکتوس میوکارد	افزایش بیش از حد SBP ورزشی (≥70 mmHg)	۳۹۴۲ زن با CAD مشکوک یا شناخته شده تحت اکوکاردیوگرافی ورزشی و پیگیری به مدت 5/3 سال.	مطالعه کوهورت آینده‌نگر	افزایش بیش از حد فشار خون با ورزش مرگ و میر یا رویدادهای قلبی شدید را در زنان پیش‌بینی نمی‌کند	Revista Clínica Española, 2020	بوزاس-موسکرا و همکاران (31)
PPV مشابه (%30 vs 33%) ؛ Ex-ECG هزینه اولیه کمتر (4/%7) اما استفاده از منابع بیشتر	ارزش اخباری مثبت (PPV)، استفاده از منابع، هزینه‌ها	استراتژی تشخیصی (Ex-ECG در مقابل ESE)	۴۱۶ زن با احتمال متوسط CAD به دو گروه Ex-ECG  و ESE تصادفی شدند و به مدت 9/2 سال پیگیری شدند.	کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده کنترل‌دار	اثربخشی مقایسه‌ای الکتروکاردیوگرافی ورزشی در مقابل اکوکاردیوگرافی ورزشی در زنان با بیماری عروق کرونر مشکوک: یک مطالعه تصادفی‌سازی‌شده	European Heart Journal, 2023	سوتیناتان و همکاران (33)
HRE در زنان با ضخامت دیواره و جرم بطن چپ بالاتر همراه؛ در مردان با افزایش ضخامت نسبی دیواره	ساختار و عملکرد بطن چپ	پاسخ فشار خون به ورزش (HRE)	۱۵۸ فرد با چاقی شکمی و BP<140/90 تحت CPET و اکوکاردیوگرافی قرار گرفتند.	مطالعه مقطعی تحلیلی	پاسخ فشار خون به ورزش در مردان و زنان با فشار خون طبیعی و چاقی شکمی: ارتباط با بازسازی نامطلوب قلبی	Journal of Clinical Medicine, 2024	پاکین و همکاران (26)
زنان چاق عملکرد دیاستولیک بدتر و VO₂AT پایین‌تر؛ VO₂AT با آب کل بدن همبستگی مثبت و با چربی بدن منفی	ظرفیت تمرین (VO2 AT)، عملکرد دیاستولیک بطن چپ	چاقی (BMI≥30)	۱۸۸ زن مبتلا به فشارخون به دو گروه چاق و غیرچاق تقسیم و تحت CPET و اکوکاردیوگرافی قرار گرفتند.	مطالعه مقطعی تحلیلی	تأثیر چاقی و اجزای توده بدنی بر تحمل ورزش و شاخص‌های زیستی در زنان مبتلا به فشارخون بالا در دوره قبل از یائسگی	Journal of Cardiovascular Development and Disease, 2022	دابروا و همکاران (27)
بلافاصله پس از ماراتون: اتساع RA، افزایش عملکرد انقباضی دهلیزها، اتساع و کاهش عملکرد RV؛ بازگشت پس از ۲ هفته	حجم و عملکرد دهلیز راست و چپ (با ۳ D و STE)	دوی ماراتون	۲۷ دونده تفریحی زن قبل، بلافاصله بعد و ۲ هفته پس از ماراتون تحت اکوی سه‌بعدی و STE  قرار گرفتند.	مطالعه طولی (قبل‑بعد)	بازسازی دهلیزی ناشی از ورزش در دوندگان تفریحی زن ماراتون با استفاده از اکوکاردیوگرافی سه‌بعدی و ردیابی اسپکل	Frontiers in Physiology, July 2022	لاسوکا و همکاران (34)
هر دو گروه HIS و MOD افزایش LVM و بهبود E/A؛ MOD همچنین بهبود GLS و LVIDd	ساختار بطن چپ (LVM، LVIDd)، عملکرد دیاستولیک (E/A، e')	شدت و مدت تمرین شنا	۶۲ زن با فشارخون خفیف به سه گروه شنا با شدت بالا (HIS)، شنا با شدت متوسط (MOD) و کنترل تقسیم شدند.	کارآزمایی تصادفی‌شده کنترل‌دار	تأثیر شدت و مدت تمرین شنا بر سازگاری‌های ساختاری و عملکردی قلب در زنان مبتلا به فشار خون خفیف	Physiological Reports, 2024	سجوردارسون و همکاران (21)
زنان با ≥۳ زایمان: workload پایین‌تر، PCWP و RAP بیشتر، EF پایین‌تر	ظرفیت ورزش (workload)، همودینامیک (PCWP، RAP)، عملکرد بطن چپ	تعداد زایمان (پاریتی) (۰-۲ در مقابل ≥۳)	۵۸ زن مبتلا به HFpEF تحت کاتتریزاسیون قلبی راست و اکوکاردیوگرافی در حالت استراحت و ورزش قرار گرفتند.	مطالعه کوهورت گذشته‌نگر	تأثیر تعداد زایمان بر فیزیولوژی ورزش در زنان مبتلا به نارسایی قلبی با کسر جهشی حفظ‌شده (HFpEF)	ESC Heart Failure, 2020	بیل و همکاران (24)
تفاوت‌های سنی و جنسی در پاسخ‌های فیزیولوژیک؛ RPP پیک با افزایش سن تغییر نکرد (ممکن است معیار بهتری برای تلاش باشد)	ضربان قلب پیک، فشار خون سیستولیک پیک، RPP پیک، زمان تمرین	سن، جنس	آنالیز ۲۶۰ تست SBSE  نرمال (با پروتکل استاندارد ۲۵ وات) در یک جمعیت بدون گزینش با درد قفسه سینه.	مطالعه مقطعی گذشته‌نگر	فشار خون، ضربان قلب و حاصل‌ضرب فشار-ضربان در اکوکاردیوگرافی استرس ورزشی با دوچرخه خوابیده در بیماران با نتایج نرمال	Echo Research & Practice, 2026	فلین و همکاران (23)
OT در زنان بهبود یافت (%11) اما در مردان تغییر نکرد؛ زنان افزایش LVM و بهبود عملکرد دیاستولیک (e', E/A) نشان دادند	تحمل ارتواستاتیک (OT)، حجم و عملکرد بطن چپ، جرم بطن چپ	جنسیت، مداخله ترکیبی (خون‌گیری + تمرین)	۲۹ فرد مسن سالم (۱۵ زن، ۱۴ مرد) تحت %10خون‌گیری و ۸ هفته تمرین تناوبی شدید قرار گرفتند.	کارآزمایی بالینی (مداخله‌ای) بدون گروه کنترل	بهبود اختصاصی جنسیتی در فنوتیپ قلبی زنان مسن با ترکیب خون‌گیری و تمرین ورزشی	Journal of Applied Physiology, 2023	کاندلا دیاز کانسترو دیوید مونترو (29)
FWLS و Strain بازال RV در ورزشکاران کمتر بود؛ GLS تفاوتی نداشت؛ پس از ورزش حاد GLS کاهش یافت	Strain طولی جهانی RV (GLS)، Strain دیواره آزاد RV (FWLS)، Strain Segmentال (بازال، اپیکال)	ورزش استقامتی (در مقابل کنترل)، ورزش حاد استقامتی	جستجوی جامع تا مارس ۲۰۲۴، شامل ۲۰ مطالعه با ۱۱۸۶ شرکت‌کننده.	مرور سیستماتیک و متاآنالیز	عملکرد بطن راست در ورزشکاران استقامتی با استفاده از اکوکاردیوگرافی ردیابی اسپکل: یک متاآنالیز	BMC Cardiovascular Disorders, 2025	گوئو و همکاران (22)
تفاوت جنسی در کرنش رزروآ LA در بیماران ≥۶۰ سال؛ کرنش رزروآ LA در هر دو جنس پیش‌بین مستقل VO₂پیک	کرنش دهلیز چپ (رزروآ، کاندویت، انقباضی)، درصد پیش‌بینی‌شده VO2 پیک	جنسیت	۵۳۲ بیمار HCM تحت CPET و اکوکاردیوگرافی با آنالیز STE قرار گرفتند.	مطالعه هم‌گروهی گذشته‌نگر با تطبیق امتیاز تمایل	تفاوت‌های جنسیتی در مکانیک کرنش دهلیز چپ و ظرفیت ورزش در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک	Cardiovascular Diagnosis and Therapy, 2024	ژو و همکاران (25)
ورزش مزمن سطوح TK و BK را افزایش داد؛ TK با LVEDDI و LVMI همبستگی منفی و با LVEF همبستگی مثبت	سطوح پلاسمایی TK و BK، شاخص‌های اکوکاردیوگرافی (LVEDDI، LVMI)	وضعیت ورزشی (ورزشکار/غیرورزشکار)، ورزش حاد/مزمن	۲۲ زن ورزشکار و ۲۲ زن غیرورزشکار تحت ورزش حاد (بروس) و مزمن (۱۲ هفته شنا) و اکوکاردیوگرافی قرار گرفتند.	مطالعه مورد-شاهدی	ارتباط متقابل بین تمرین ورزشی، هیپرتروفی قلبی و سیستم کالیکرئین-کینین بافتی در زنان ورزشکار و غیرورزشکار	Journal of Cardiovascular and Thoracic Research, 2022	حیدری و همکاران (28)
در تنگی میترال: گروه بدون TSE MPE و نیاز به PTMC بیشتر؛ در تنگی آئورت تفاوت معنی‌دار نبود	پیامدهای نامطلوب مادری (MPE) و جنینی/نوزادی (FNE)	انجام TSE قبل از بارداری	۴۷ زن باردار با تنگی دریچه میترال یا آئورت (۲۹ نفر با TSE قبل از بارداری، ۱۸ نفر بدون آن) از نظر پیامدها بررسی شدند.	مطالعه هم‌گروهی گذشته‌نگر	مشاوره قبل از بارداری با استفاده از اکوکاردیوگرافی استرس ورزشی با تردمیل برای زنان باردار مبتلا به تنگی دریچه سمت چپ قلب	Northern Clinics of Istanbul, 2022	محمدی و همکاران (35)

جدول 2. سنجش کیفیت مقالات توسط پرسشنامه دان وبلک
 

توضیح خلاصه	امتیاز کل (۰-۲۷)	قابلیت تعمیم (۰-۳)	قدرت مطالعه (۰-۱)	متغیرهای مخدوش‌کننده (۰-۶)	خطای سوگیری (۰-۷)	کیفیت گزارش‌دهی (۰-۱۰)	نویسنده مطالعه
گزارش کامل با Randomization و blinding، کنترل نسبی متغیرها (اگرچه Washout متغیر)، قدرت مطالعه مناسب، تعمیم‌پذیری خوب به زنان با HTN/T2DM.	۲۳	۲	۱	۵	۶	۹	موری و همکاران (20)
گزارش نسبتاً خوب، اما سوگیری انتخاب و اطلاعات وجود دارد. کنترل ضعیف متغیرهای مخدوش‌کننده و قدرت پایین مطالعه (حجم نمونه کوچک، عدم آنالیز چندمتغیره). تعمیم‌پذیری محدود به دلیل تک‌مرکزی بودن.	۱۷	۲	۰	۴	۵	۶	خالد و همکاران (32)
گزارش کامل با حجم نمونه بزرگ، سوگیری محدود، کنترل خوب متغیرها (با آنالیز چندمتغیره)، قدرت مطالعه بالا، تعمیم‌پذیری خوب به زنان با CAD مشکوک.	۲۲	۲	۱	۵	۶	۸	پتیرو و همکاران (30)
گزارش کامل با حجم نمونه بزرگ، سوگیری محدود، کنترل خوب متغیرها، قدرت مطالعه بالا، تعمیم‌پذیری خوب به زنان با CAD.	۲۲	۲	۱	۵	۶	۸	بوزاس-موسکرا و همکاران (31)
گزارش کامل با Randomization، کورسازی مناسب، کنترل عالی متغیرها، قدرت مطالعه بالا (محاسبه حجم نمونه)، تعمیم‌پذیری عالی به دلیل طراحی چندمرکزی.	۲۶	۳	۱	۶	۷	۹	سوتیناتان و همکاران (33)
گزارش خوب و دقیق، سوگیری محدود، کنترل نسبی متغیرها (با آنالیز چندمتغیره)، قدرت مطالعه مناسب، تعمیم‌پذیری خوب به افراد با چاقی شکمی.	۲۲	۲	۱	۵	۶	۸	پاکین و همکاران (26)
گزارش خوب، سوگیری متوسط (مقطعی)، کنترل نسبی متغیرها، قدرت مطالعه پایین (حجم نمونه نسبتاً کوچک)، تعمیم‌پذیری محدود به زنان پره‌منوپوز با فشارخون.	۱۹	۲	۰	۵	۵	۷	دابروا و همکاران (27)
گزارش متوسط، سوگیری بالا (عدم گروه کنترل، عدم اندازه‌گیری حین ورزش)، کنترل ضعیف متغیرهای مخدوش‌کننده، قدرت مطالعه پایین (حجم نمونه کوچک)، تعمیم‌پذیری محدود.	۱۶	۲	۰	۳	۴	۷	لاسوکا و همکاران (34)
گزارش کامل با Randomization و blinding، کنترل نسبی متغیرها (اگرچه سیکل قاعدگی کنترل نشده)، قدرت مطالعه مناسب، تعمیم‌پذیری خوب به زنان با فشارخون خفیف.	۲۲	۲	۱	۵	۶	۸	سجوردارسون و همکاران (21)
گزارش کامل با پروتکل تهاجمی دقیق، سوگیری محدود، کنترل نسبی متغیرها، قدرت مطالعه مناسب، تعمیم‌پذیری خوب به زنان با HFpEF.	۲۲	۲	۱	۵	۶	۸	بیل و همکاران (24)
گزارش خوب با تعاریف روشن و آنالیز آماری مناسب. سوگیری انتخاب (جمعیت علامت‌دار) و اطلاعات (گذشته‌نگر) وجود دارد. کنترل نسبی متغیرها، اما قدرت مطالعه پایین در آنالیزهای زیرگروهی.	۱۸	۲	۰	۴	۵	۷	فلین و همکاران (23)
گزارش دقیق و کامل. سوگیری محدود و کنترل خوب متغیرها. قدرت مطالعه مناسب. تعمیم‌پذیری به جمعیت‌های غیرسالم نیازمند بررسی است.	۲۳	۲	۱	۶	۶	۸	کاندلا دیاز-کانسترو دیوید (29)
گزارش کامل با جستجوی جامع و آنالیزهای آماری مناسب. سوگیری انتشار بررسی شده و کنترل نسبی متغیرها. قدرت مطالعه خوب (متاآنالیز). تعمیم‌پذیری خوب، اما محدودیت در تنوع مطالعات اولیه.	۲۴	۳	۱	۵	۶	۹	گوئو و همکاران (22)
گزارش کامل با تطبیق امتیاز تمایل، کنترل خوب متغیرهای مخدوش‌کننده. سوگیری محدود. قدرت مطالعه مناسب. تعمیم‌پذیری به سایر مراکز نیازمند تأیید است.	۲۳	۲	۱	۶	۶	۸	ژو و همکاران (25)
گزارش متوسط، سوگیری بالا (عدم کورسازی، عدم کنترل عوامل مخدوش‌کننده مانند رژیم غذایی)، کنترل ضعیف متغیرها، قدرت مطالعه پایین (حجم نمونه کوچک)، تعمیم‌پذیری محدود.	۱۶	۲	۰	۴	۴	۶	حیدری و همکاران (28)
گزارش متوسط. سوگیری انتخاب بالا (به دلیل مسائل اخلاقی) و کنترل ضعیف متغیرها. قدرت مطالعه بسیار پایین (حجم نمونه کوچک). تعمیم‌پذیری محدود.	۱۷	۲	۰	۴	۴	۷	محمدی و همکاران (35)

مشارکت نویسندگان 
این مطالعه برگرفته از رساله دکتری فیزیولوژی ورزشی در دانشگاه محقق اردبیلی است. آقای امیرحسین حرمتی اوغول‌بیگ به‌عنوان دانشجوی دکتری در طراحی و اجرای مطالعه، گردآوری داده‌ها و تدوین اولیه مقاله مشارکت داشته است. دکتر معرفت سیاهکوهیان به‌عنوان استاد راهنمای اول و دکتر اسداله اسدی به‌عنوان استاد راهنمای دوم، در هدایت علمی پژوهش، نظارت بر مراحل اجرای مطالعه و بازبینی محتوای علمی مقاله نقش داشته‌اند. همچنین دکتر رضا فرضی‌زاده به‌عنوان استاد مشاور، در ارائه مشاوره تخصصی و اصلاحات علمی مقاله مشارکت داشته است.