مقدمه: بیماریهای قلبیعروقی همچنان یکی از مهمترین علل مرگومیر در زنان به شمار میروند و فعالیت بدنی منظم بهعنوان یکی از مؤثرترین راهکارهای غیردارویی برای حفظ سلامت قلب و عروق شناخته میشود. با این حال، پاسخهای ساختاری و عملکردی قلب زنان به انواع مختلف تمرینات ورزشی به دلیل تفاوتهای فیزیولوژیک، هورمونی، ترکیب بدنی و وضعیت سلامت، ممکن است با مردان متفاوت باشد. در سالهای اخیر، توسعه روشهای تصویربرداری پیشرفته از جمله اکوکاردیوگرافی اسپکلترکینگ، اکوکاردیوگرافی سهبعدی، تستهای استرس قلبی و سایر روشهای نوین ارزیابی عملکرد قلب، امکان بررسی دقیقتر تغییرات عملکردی و ساختاری قلب را فراهم کرده است. ازاینرو، مطالعه حاضر با هدف مرور ساختاریافته شواهد پژوهشی منتشرشده درباره تأثیر انواع تمرینات ورزشی بر عملکرد قلب در زنان، با تأکید بر یافتههای حاصل از روشهای تصویربرداری پیشرفته، انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه بهصورت مرور ساختاریافته انجام شد. مقالات منتشرشده در فاصله سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ از پایگاههای اطلاعاتی PubMed، Scopus، Web of Science و ISC با استفاده از کلیدواژههای تخصصی مرتبط با تمرینات ورزشی، عملکرد قلب، زنان و روشهای تصویربرداری پیشرفته جستجو شدند. پس از حذف مقالات تکراری و بررسی عنوان، چکیده و متن کامل، مطالعات واجد شرایط بر اساس معیارهای ورود انتخاب شدند. معیارهای ورود شامل تمرکز بر زنان، استفاده از روشهای تصویربرداری پیشرفته برای ارزیابی عملکرد قلب، ارائه دادههای کمی معتبر و انتشار در مجلات علمی معتبر بود. کیفیت مطالعات منتخب نیز با استفاده از پرسشنامه استاندارد دان و بلک مورد ارزیابی قرار گرفت.
نتایج: در مجموع ۱۶ مطالعه واجد شرایط وارد مرور شدند. نتایج نشان داد که تمرینات هوازی و استقامتی در اغلب مطالعات با بهبود کرنش عضله قلب (Myocardial Strain)، افزایش VO₂peak، بهبود عملکرد سیستولی و دیاستولی قلب و ارتقای ظرفیت عملکردی قلب همراه بودند. همچنین تفاوتهای مرتبط با جنس، سن، ترکیب بدنی، وضعیت فشارخون و شرایط فیزیولوژیک افراد در میزان پاسخ به تمرینات مشاهده شد. برخی مطالعات نیز نشان دادند که نوع، شدت و مدت تمرین ورزشی میتواند بر میزان سازگاریهای قلبی مؤثر باشد. علاوه بر این، روشهای تصویربرداری پیشرفته، بهویژه اکوکاردیوگرافی اسپکلترکینگ، نسبت به روشهای متداول حساسیت بیشتری در شناسایی تغییرات عملکردی ظریف از جمله تغییرات کرنش عضله قلب داشته و نقش مهمی در ارزیابی دقیق سازگاریهای قلبی ناشی از تمرین ایفا کردند.
نتیجهگیری: شواهد موجود نشان میدهد که انجام منظم تمرینات ورزشی، بهویژه تمرینات هوازی و استقامتی، اثرات سودمندی بر عملکرد قلبی زنان دارد؛ با این حال، میزان این پاسخها تحت تأثیر ویژگیهای فردی، وضعیت سلامت، ترکیب بدنی و نوع برنامه تمرینی قرار میگیرد. استفاده از روشهای تصویربرداری پیشرفته میتواند در شناسایی دقیق تغییرات عملکردی قلب، طراحی برنامههای تمرینی شخصیسازیشده و ارتقای راهبردهای پیشگیری و مراقبت قلبیعروقی در زنان نقش مؤثری داشته باشد. انجام مطالعات آینده با طراحی استاندارد و حجم نمونه بیشتر نیز میتواند به تبیین بهتر تفاوتهای پاسخ قلبی زنان به انواع تمرینات ورزشی کمک کند.
نوع مطالعه:
مروری |
موضوع مقاله:
فیزیولوژی ورزش دریافت: 1404/11/30 | پذیرش: 1405/2/16 | انتشار: 1405/5/15