ماهنامه علمی پ‍ژوهشی

سردبیر محترم،
آموزش علوم پزشکی به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین اجزای نظام بهداشتی، نیازمند تغییرات و بازنگری‌های پیوسته است تا بتواند به نیازهای متغیر جوامع پاسخ دهد (1). با توجه به تفاوت‌های اقلیمی، فرهنگی و اجتماعی، بازطراحی برنامه‌های آموزشی علوم پزشکی بر اساس چالش‌های سلامت بومی می‌تواند منجر به بهبود کیفیت خدمات درمانی و افزایش مهارت‌های کاربردی فارغ‌التحصیلان شود (2). در این نامه، به بررسی روش‌ها و مزایای انطباق محتوای آموزشی با نیازهای جامعه محلی و توسعه مهارت‌های کاربردی خواهیم پرداخت.
 اهمیت انطباق محتوای آموزشی با چالش‌های سلامت بومی: یکی از مسائل مهم در آموزش علوم پزشکی، تطابق محتوای آموزشی با نیازهای واقعی جامعه است (3). این انطباق نه‌تنها به بهبود کیفیت آموزش کمک می‌کند، بلکه فارغ‌التحصیلان را برای مواجهه با چالش‌های بهداشتی خاص منطقه‌ای که در آن فعالیت می‌کنند، آماده می‌سازد. به عنوان مثال، در مناطقی که بیماری‌های عفونی خاصی شایع هستند، آموزش باید شامل مدیریت و درمان این بیماری‌ها باشد (4).
- شناخت اولویت‌های سلامت بومی: با توجه به تفاوت‌های اقلیمی و فرهنگی، اولویت‌های سلامت در مناطق مختلف متفاوت است (5). برای مثال، بیماری‌های ناشی از سوءتغذیه در مناطق محروم، نسبت به بیماری‌های مزمن در مناطق شهری اولویت بیشتری دارند. برنامه‌های آموزشی باید این تفاوت‌ها را در نظر بگیرند و محتوای خود را بر اساس این نیازها بازنگری کنند (6). 
- توسعه مهارت‌های کاربردی: یکی دیگر از مزایای انطباق محتوای آموزشی با نیازهای بومی، توسعه مهارت‌های عملی و کاربردی در دانشجویان است. این مهارت‌ها شامل تشخیص و درمان بیماری‌های خاص منطقه، مدیریت بحران‌های بهداشتی محلی و ارائه خدمات بهداشتی اولیه می‌شود (1،4،5).
روش‌های بازنگری و انطباق محتوای آموزشی: برای اینکه محتوای آموزشی علوم پزشکی با نیازهای جامعه محلی هماهنگ باشد، نیاز به روش‌های خاصی برای بازنگری و انطباق وجود دارد (2). این روش‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
 -تحقیقات محلی: انجام تحقیقات محلی برای شناسایی چالش‌های سلامت بومی و نیازهای بهداشتی جامعه. این تحقیقات می‌توانند توسط دانشگاه‌ها، مؤسسات تحقیقاتی و سازمان‌های بهداشتی انجام شوند (3).
- مشارکت جامعه: جلب مشارکت فعال جامعه در فرآیند برنامه‌ریزی و بازنگری محتوای آموزشی. این مشارکت می‌تواند از طریق تشکیل کمیته‌های محلی و نشست‌های مشورتی انجام شود (2).
-ادغام با تکنولوژی‌های نوین: استفاده از تکنولوژی‌های نوین مانند شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای و واقعیت مجازی برای ایجاد محیط‌های آموزشی پویا و جذاب. این تکنولوژی‌ها می‌توانند دانشجویان را با شرایط واقعی‌تر و پیچیده‌تر مواجه سازند (3،6) 
مزایای بازنگری برنامه‌های آموزشی: بازنگری برنامه‌های آموزشی علوم پزشکی و انطباق آن‌ها با نیازهای جامعه محلی دارای مزایای زیادی است که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:
- بهبود کیفیت خدمات درمانی: با تربیت پزشکان و پرستارانی که با نیازهای واقعی جامعه آشنا هستند، کیفیت خدمات درمانی بهبود می‌یابد. این امر منجر به افزایش رضایتمندی بیماران و کاهش هزینه‌های درمانی می‌شود (1،5). ارتقای مهارت‌های کاربردی دانشجویان: با تمرکز بر مهارت‌های عملی و کاربردی، دانشجویان علوم پزشکی توانایی‌های لازم برای مواجهه با چالش‌های بالینی را به‌دست می‌آورند (4). این مهارت‌ها شامل تشخیص سریع، تصمیم‌گیری در شرایط اضطراری و مدیریت منابع بهداشتی است (2).
- افزایش توانمندی‌های پژوهشی: با انجام تحقیقات محلی و تمرکز بر چالش‌های بهداشتی بومی، زمینه برای تحقیقات علمی و پژوهشی در دانشگاه‌ها فراهم می‌شود (3). این تحقیقات می‌توانند به توسعه دانش جدید و بهبود روش‌های درمانی کمک کنند (6). 
چالش‌ها و راهکارها: هرچند بازنگری برنامه‌های آموزشی علوم پزشکی مزایای زیادی دارد، اما با چالش‌هایی نیز همراه است (1). برخی از این چالش‌ها عبارتند از:
- مقاومت در برابر تغییر: تغییر در ساختارها و محتوای برنامه‌های آموزشی ممکن است با مقاومت اعضای هیئت علمی و دانشجویان مواجه شود (3). برای غلبه بر این مشکل، باید از روش‌های مشارکتی و مشورتی استفاده کرد و اهمیت تغییرات را توضیح داد (6). 
- کمبود منابع مالی: بازنگری و انطباق محتوای آموزشی نیازمند منابع مالی قابل‌توجهی است. برای تأمین این منابع، می‌توان از حمایت‌های دولتی، کمک‌های خیریه و مشارکت بخش خصوصی استفاده کرد (1).
-نبود زیرساخت‌های مناسب: در بسیاری از مناطق محروم، زیرساخت‌های آموزشی و بهداشتی کافی وجود ندارد (4). برای حل این مشکل، باید از فناوری‌های نوین مانند آموزش از راه دور و استفاده از منابع آموزشی دیجیتال بهره برد (2).
نتیجه‌گیری
بازطراحی برنامه‌های آموزشی علوم پزشکی بر اساس چالش‌های سلامت بومی، رویکردی نوین و ضروری است که می‌تواند به بهبود کیفیت خدمات درمانی و افزایش مهارت‌های کاربردی فارغ‌التحصیلان کمک کند. با انجام تحقیقات محلی، جلب مشارکت جامعه و استفاده از فناوری‌های نوین، می‌توان محتوای آموزشی را با نیازهای واقعی جامعه هماهنگ کرد. این امر نه‌تنها به افزایش رضایت‌مندی بیماران و کاهش هزینه‌های درمانی منجر می‌شود، بلکه زمینه را برای تحقیقات علمی و توسعه دانش جدید فراهم می‌کند.
 

References:
 
1-    Lewis M, Prunuske A. The Development of an Indigenous Health Curriculum for Medical Students. Acad  Med 2017; 92(5): 641-8.
2-    Koch R, Pool J, Heymans Y. Decolonisation of Health Sciences curricula as a vehicle for transformation in Higher Education: A Scoping Review. South African J Higher Education 2025; 39(1): 157-87.

3-    Koch R, Pool J, Heymans Y. The Nature of Decolonisation in Health Sciences Curricula: A Scoping Review. South African J Higher Education 2024; 38(4): 81-106.
4-    Mashiyi NF, Meda L, Swart A. Lecturer Conceptions of and Approaches to Decolonisation of Curricula in Higher Education. South African J Higher Education 2020; 34(2): 146-68.
5-    Maine K, Wagner C. Student Voices in Studies on Curriculum Decolonisation: A Scoping Review. Psychology in Society 2021; 61: 27-53.
6-    Abbonizio J, Palermo C, Brand G, Buus N, Fossey E, Dart J. Co-Designing Formal Health Professions Curriculum in Partnership with Students: A Scoping Review. Medical Teacher. 2025; 47(3): 413-24.