سردبیر محترم
بحرانهای سلامت، همیشه با ظهور یک عامل بیماریزا آغاز نمیشوند. گاهی یک بحران، بیصدا و تدریجی، از جایی آغاز میشود که کمتر به آن توجه میکنیم؛ از سفره خانوادهها. آنچه امروز در سایه فشارهای اقتصادی در حال رخ دادن است، تنها کاهش قدرت خرید نیست، بلکه تغییر آرام کیفیت رژیم غذایی میلیونها نفر است؛ تغییری که پیامدهای آن، سالها بعد در درمانگاهها، بیمارستانها و در کاهش شاخصهای سلامت عمومی آشکار خواهد شد. در دهههای گذشته، دغدغه اصلی بسیاری از کشورها تأمین غذای کافی برای جمعیت بود. اما امروزه مسئله اساسی، دیگر صرفاً «امنیت غذایی» به مفهوم دسترسی به کالری کافی نیست؛ بلکه «امنیت تغذیهای»؛ یعنی توان واقعی افراد برای دسترسی پایدار به یک رژیم غذایی سالم، متنوع، ایمن و باکیفیت است که بیشتر اهمیت دارد. این تغییر نگاه، صرفاً یک جابهجایی واژگان نیست؛ بلکه بازتاب تحولی عمیق در فهم ما از رابطه میان تغذیه، اقتصاد و سلامت است. اینجاست که تورم اقتصادی، به یکی از مهمترین تهدیدهای سلامت عمومی تبدیل میشود. اثر واقعی تورم را نباید تنها در افزایش قیمت مواد غذایی جستوجو کرد، بلکه باید آن را در کاهش توان خانوارها برای انتخاب غذاهای سالم دید. هنگامیکه لبنیات، میوه، سبزی، ماهی، حبوبات یا منابع باکیفیت پروتئین، به تدریج از سبد غذایی خانوار حذف میشوند، جامعه الزاماً گرسنهتر نمیشود؛ اما رژیم غذایی آن فقیرتر میشود و در واقع میتوان گفت اگر چه سیری شکمی وجود دارد ولی سیری سلولی رنگ باخته است. شاید بزرگترین هزینه تورم، کاهش مقدار غذا نیست؛ بلکه افت کیفیت تغذیه میباشد. این واقعیت، یکی از پارادوکسهای مهم سلامت در قرن بیستویکم را شکل داده است. امروزه فقر غذایی، بیش از آنکه با لاغری شناخته شود، با همزیستی کمبود ریزمغذیها، اضافهوزن و بیماریهای مزمن همراه است. رژیمهای غذایی ارزان، سرشار از انرژی که عمدتا از چربیها و کربوهیدراتها بهدست مییابد، اما فقیر از نظر ارزش تغذیهای، به گسترش پدیدهای انجامیدهاند که از آن با عنوان «گرسنگی پنهان» یاد میشود؛ وضعیتی که در آن بدن از کالری اشباع، اما از مواد مغذی ضروری (عمدتا پروتئین، ویتامینها و املاح) محروم است. اما مهمترین پیامد این تغییر، در آینده خود را نمایان میسازد. شواهد علمی امروز بهروشنی نشان میدهد که کیفیت تغذیه در دوران بارداری، کودکی و نوجوانی میتواند مسیر سلامت، توان شناختی، بهرهوری اقتصادی و خطر ابتلا به بیماریهای مزمن را در سراسر زندگی تحتتأثیر قرار دهد. از این منظر، تورم اقتصادی نهتنها الگوی مصرف امروز را تغییر میدهد؛ بلکه میتواند زیربنای زیستی و انسانی توسعه فردا را نیز دگرگون کند. هر تصمیم اقتصادی که کیفیت تغذیه نسل امروز را کاهش دهد، در واقع بر سلامت نسل آینده نیز اثر خواهد گذاشت. از سوی دیگر، تورم صرفاً یک چالش اقتصادی نیست؛ آزمونی برای عدالت در سلامت است. فشار اقتصادی، همه گروههای اجتماعی را به یک اندازه تحتتأثیر قرار نمیدهد. خانوارهای کمدرآمد، کودکان، سالمندان و بیماران مزمن بیش از دیگران در معرض کاهش کیفیت رژیم غذایی قرار میگیرند. ازاینرو، امنیت تغذیهای نه فقط یک مسئله فردی، بلکه شاخصی از عدالت اجتماعی و کارآمدی سیاستهای عمومی است. به باور نگارنده، یکی از کاستیهای مهم در سیاستگذاری سلامت آن است که امنیت غذایی هنوز عمدتاً از منظر تولید و عرضه غذا ارزیابی میشود، در حالیکه دسترسی اقتصادی به یک رژیم غذایی سالم، باید به یکی از شاخصهای اصلی توسعه تبدیل شود. افزایش تولید غذا، زمانی به ارتقای سلامت منجر خواهد شد که مردم توان انتخاب و مصرف غذای سالم را نیز داشته باشند. شاید زمان آن فرا رسیده باشد که در کنار شاخصهای مرسوم اقتصادی، «توان دسترسی به رژیم غذایی سالم» نیز بهعنوان یکی از شاخصهای کلیدی پیشرفت کشور مورد توجه قرار گیرد. این تغییر نگاه، مسئولیت جامعه علمی را نیز تغییر میدهد. امروز بیش از هر زمان دیگری، به پژوهشهایی نیاز داریم که در مرز میان علوم تغذیه، اقتصاد سلامت، علوم رفتاری و سیاستگذاری حرکت کنند؛ پژوهشهایی که بتوانند مفهوم «امنیت تغذیهای» را از یک اصطلاح نظری، به ابزاری برای تصمیمسازی و اقدام تبدیل کنند. دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی باید فراتر از توصیف مسئله، در طراحی راهکارهای عملی برای کاهش نابرابریهای تغذیهای، افزایش تابآوری نظام غذایی و ارتقای کیفیت رژیم غذایی جامعه نقشآفرینی کنند. مجله دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد نیز خود را بخشی از این رسالت میداند. این نشریه از پژوهشهایی استقبال میکند که با نگاهی میانرشتهای و مسئلهمحور، بتوانند پیوند میان تغذیه، اقتصاد، عدالت و سلامت را روشنتر سازند و شواهدی فراهم آورند که در سیاستگذاری و تصمیمگیریهای ملی قابل استفاده باشند. آینده سلامت، بیش از هر زمان دیگری، به کیفیت این گفتوگوی علمی وابسته است.
نوع مطالعه:
نامه به سردبیر |
موضوع مقاله:
تغذیه دریافت: 1405/4/7 | پذیرش: 1405/8/15 | انتشار: 1405/8/15