ماهنامه علمی پ‍ژوهشی

پرستاران، یکی از ارکان اصلی نظام سلامت، نقش حیاتی در ارائه خدمات درمانی و مراقبت از بیماران دارند. به‌عنوان بزرگ‌ترین گروه حرفه‌های بهداشتی، تماس مستقیم با بیماران برقرار می‌کنند (1). پرستاران استرس بالایی تجربه می‌کنند (2,‌3) که به ناکارآمدی، افزایش مرخصی‌های استعلاجی، کاهش کیفیت مراقبت، افزایش هزینه‌های سلامت و کاهش رضایت شغلی منجر می‌شود (4). یکی از جدی‌ترین پیامدهای این فشارها، افکار خودکشی در میان پرستاران است. پرستاران نسبت به جمعیت عمومی در معرض خطر بالاتری برای افکار و رفتارهای خودکشی قرار دارند؛ این خطر در دوران همه‌گیری‌COVID-19 به‌طور چشمگیری افزایش یافت (5,6). در ایران نیز این مسئله شایع و نگران‌کننده است. این حرفه با استرس‌های شغلی و روانی مداوم مواجه است که سلامت روانی را تهدید می‌کند. عوامل فردی مانند اضطراب، فرسودگی شغلی و افسردگی مشکلات روان‌شناختی ایجاد می‌کنند. عوامل سازمانی شامل شیفت‌های طولانی، کمبود حمایت سازمانی و مواجهه مکرر با مرگ بیماران است. عوامل اجتماعی نیز نقش مهمی دارند (9-‌‌7). مرور سیستماتیک نشان‌دهنده گسترش مشکلات سلامت روان، از جمله افکار خودکشی، در پرستاران جهانی است؛ به‌ویژه در کشورهای کم‌درآمد طی COVID-19 با نرخ‌های بالا است (10). در ایران، خطر افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی در پرستاران بالاست. مطالعه آریاپوران و همکاران در سال 2020 گزارش کرد 15/38% افسردگی متوسط تا شدید،46/47% اضطراب متوسط تا شدید و 27/56% افکار خودکشی است (11). هم‌چنین حدود 9/94% آمادگی فعال برای اقدام به خودکشی گزارش کردند (11). مطالعات بعدی نیز تداوم یا افزایش این مشکلات را تأیید می‌کنند؛ برای مثال، شیوع افسردگی در پرستاران ایرانی پس از COVID-19 حدود ۲۳% برآورد شده است و افکار خودکشی در برخی گروه‌های کادر درمان تا ۲۲% گزارش شده است. این آمارها نشان‌دهنده پایداری و شدت مشکل افکار خودکشی در پرستاران ایرانی است و ضرورت مداخله فوری را برجسته می‌سازد (12,13). مطالعه‌ای دیگر در سال 2021 بیان کرد که 76/3% از پرستاران در بیمارستان‌های19‌COVID- در ایران با مشکلات سلامت روانی دارند (14). این یافته‌ها مداخلات روان‌شناختی را ضروری می‌سازد. عوامل فردی، سازمانی و اجتماعی مانند فشار کاری، کمبود نیرو، عدم حمایت مدیریتی، مسائل مالی، ناهماهنگی درآمد، کار و دسترسی ناکافی به خدمات روان‌شناختی افکار خودکشی را شکل می‌دهند (17-15). در ایران، کمبود دسترسی به خدمات روان‌شناختی تخصصی در محیط‌های کاری بیمارستان‌ها و ترس از تأثیر منفی بر موقعیت شغلی، این موانع را تشدید می‌کند. بسیاری از پرستاران به همین علت از جستجوی کمک حرفه‌ای اجتناب می‌کنند که باعث تشدید مشکلات روانی و افزایش خطر خودکشی می‌شود (18). موانع اجتماعی و نگرانی از برچسب‌گذاری به عنوان یکی از دلایل اصلی عدم تمایل پرستاران به جستجوی کمک‌های روان‌شناختی در زمان بحران‌ها مثل COVID-19 است (19). هم‌چنین، پرستاران به دلیل عدم آگاهی از خدمات موجود و نگرانی از قضاوت دیگران، تمایل کمتری به مشاوره‌ روان‌شناختی دارند (20). این نگرش‌های منفی منجر به تشدید مشکلات روانی و افزایش خطر خودکشی در این گروه می‌شود (5). اجرای مداخلات پیشگیرانه و درمانی برای کاهش افکار و اقدامات خودکشی ضروری است. در سطح جهانی، مداخلات آموزشی و آگاهی، فرسودگی را کاهش و تاب‌آوری را افزایش می‌دهد (21). هم‌چنین، مداخلات ذهن‌آگاهی برای کاهش استرس و فرسودگی شغلی شناخته شده است (22). علاوه بر این، برنامه‌های حمایت روانی و آموزش مهارت‌های مقابله‌ای نیز می‌توانند به بهبود سلامت روان پرستاران کمک کنند (23) حمایت سازمانی و سرمایه روان‌شناختی، فرسودگی پرستاران روان‌پزشکی را کاهش می‌دهد (24). درمان‌های روان‌شناختی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT) Cognitive Behavioral Therapyو (ACT) Acceptance and Commitment Therapy نیز به کاهش استرس و پیشگیری از فرسودگی شغلی کمک می‌کنند (25). افزایش کیفیت زندگی کاری با جبران مناسب و شرایط ایمن، تاب‌آوری را تقویت می‌کند (26). با وجود شواهد جهانی قوی در مورد اثربخشی مداخلاتی مانند (CBT)، (ACT)، ذهن‌آگاهی و حمایت سازمانی در کاهش افکار خودکشی و مشکلات روانی مرتبط، در ایران مطالعات بسیار محدودی به ارزیابی اثربخشی این مداخلات بر کاهش افکار و اقدامات خودکشی در پرستاران پرداخته‌اند. بیشتر پژوهش‌های داخلی صرفاً بر توصیف شیوع افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی تمرکز کرده‌اند و کمتر به طراحی، اجرا و ارزیابی مداخلات ساخت‌یافته و هدفمند پرداخته شده است. این شکاف پژوهشی مهم- یعنی نبود مرور سیستماتیک جامع از شواهد مداخله‌ای در زمینه پرستاران ایرانی و کمبود ارزیابی اثربخشی رویکردهای موجود- ضرورت انجام مطالعه حاضر را ایجاد می‌کند. این مرور سیستماتیک با جمع‌بندی شواهد موجود، خلأ را پر کرده و راهکارهای عملی و قابل اجرا برای سیاست‌گذاران و مدیران سلامت در ایران پیشنهاد می‌دهد. هدف این پژوهش، مرور سیستماتیک شواهد موجود در مورد مداخلات مؤثر برای کاهش افکار و اقدامات خودکشی در پرستاران ایرانی است. این مطالعه با تمرکز ویژه بر مطالعات داخلی و مداخلات شناسایی‌شده را ارزیابی کرده و راهکارهای عملی و قابل اجرا در نظام سلامت ایران پیشنهاد می‌دهد. نتایج این مرور برای سیاست‌گذاران حوزه سلامت، مدیران بیمارستان‌ها و متخصصان سلامت روان مفید خواهد بود تا برنامه‌های پیشگیرانه و حمایتی هدفمند طراحی کنند، سلامت روان پرستاران بهبود یابد و از پیامدهای منفی مانند کاهش کیفیت مراقبت و افزایش خطر خودکشی پیشگیری شود.
روش بررسی
برای انجام این مطالعه، مقالات منتشرشده بین سال‌های (۱۳95 تا دی ماه ۱۴۰4) که به مداخلات مؤثر در کاهش خودکشی میان پرستاران ایرانی پرداخته بودند، مورد بررسی قرار گرفتند. جست‌وجو در پایگاه‌های معتبر از جمله SID، Magiran، IranDoc، PubMed، Scopus، ScienceDirect و Web of Science انجام شد. مقالات به دو زبان فارسی و انگلیسی و با استفاده از یک راهبرد دقیق جست‌وجو شدند. در انتخاب مقالات، از کلیدواژه‌های مرتبط شامل "افکارخودکشی"، "مداخلات روانشناختی"، "پرستار" و "ایران" در منابع فارسی و "suicide Ideation ," " Psychological interventions," "nurse," "Iran" در منابع انگلیسی استفاده شد و برای اطمینان از جامعیت جست‌وجو، معادل‌های MeSH آن‌ها نیز با بهره‌گیری از عملگرهای AND و OR مورد استفاده قرار گرفتند. با این‌حال، در ایران روی این موضوع کم کار شده و ما از مقالات توصیفی استفاده کردیم. جست‌وجو توسط دو نفر مستقل انجام شد. ابتدا عناوین و چکیده‌ها بررسی شدند و سپس متن کامل مقالات بر اساس معیارهای ورود ارزیابی شد. اختلافات بین دو نفر از طریق بحث و در صورت نیاز با مشورت نفر سوم حل شد. برای مثال، رشته جست‌وجوی زیر در PubMed استفاده شد.
("suicide" OR "suicidal ideation") AND ("nurse" OR "nursing") AND "Iran" AND ("Psychological intervention" OR "prevention")
ملاک‌های ورود: مطالعاتی که از ابتدای سال‌ ۱۳۹۵ تا دی ماه ۱۴۰۴ منتشر شده بودند، متن کامل آن‌ها در دسترس بود، در ایران انجام شده بودند و در مجلات علمی معتبر دانشگاهی منتشر شده بودند، انتخاب شدند.
ملاک‌های خروج: مقالاتی‌که به پرستاران ایرانی تمرکز ندارند، به خودکشی یا مداخلات مرتبط نیستند، خارج از بازه زمانی در سال ۱۳۹۵ تا دی ماه ۱۴۰۴ منتشر شده‌اند، به زبانی غیر از فارسی یا انگلیسی هستند، نامه به سردبیر، گزارش‌های موردی و متن کامل در دسترس نبود، از بررسی حذف شدند.
با توجه به (نمودار 1 )پس از جست‌وجو و غربالگری اولیه، 59 مقاله که به بررسی مداخلات کاهش خودکشی در میان پرستاران پرداخته بودند، شناسایی شدند. ارزیابی کیفیت بر اساس چک‌لیست (PRISMA) Preferred Reporting Items for Systematic )Reviews and Meta-Analyses شامل خطر سوگیری، جامعیت و شفافیت) با ارزیابی دقیق و حذف موارد نامرتبط، در نهایت 10مقاله که از استانداردهای کیفی برخوردار بودند، برای تحلیل نهایی انتخاب شدند.
نتایج
پس از جستجو سیستماتیک و اعمال معیارهای ورود و خروج در نهایت 10 مقاله واجب شرایط انتخاب و مورد بررسی قرار گرفتند. این مطالعات عمدتا بین سال‌های 2018 تا 2023 منتشر شده است. (جدول 1) خلاصه از ویژگیهای اصلی مطالعات وارد شده در این مرور را ارایه می دهد. این جدول شامل اصلاعاتی مانند نویسنده و سال، عنوان مطالعه، نوع مطالعه و زمان اجرا، متودولوژی‌، مداخله‌، تعداد پرستاران‌، ابزار و روش‌های ارزیابی، یافت‌های کلیدی و نتیجه هر مطالعه است. 
 




نمودار 1: نمودار شاخ‌های(فلوچارت) جستجوی مقالات

جدول 1: یافته‌های مطالعات استخراج‌شده پیرامون راهکارهای کاهش افکار خودکشی در پرستاران






بحث
افکار خودکشی در پرستاران ایرانی، به‌عنوان نیروی اصلی خط‌مقدم نظام سلامت، پدیده‌ای چندبعدی است که از تعامل فشارهای فردی، شغلی- محیطی و سازمانی ناشی می‌شود. این مسئله نه‌تنها سلامت روان پرستاران را تهدید می‌کند، بلکه پایداری نیروی انسانی و کیفیت مراقبت از بیماران را نیز به خطر می‌اندازد. مرور سیستماتیک حاضر نشان داد شیوع افکار خودکشی در این گروه، به‌ویژه در شرایط بحرانی مانند کووید-۱۹ و حوادث طبیعی (زلزله کرمانشاه)، قابل‌توجه است و از حدود ۹٫۹۴ درصد (میل فعال) تا ۲۷٫۵۶ درصد (برنامه‌ریزی یا افکار شدید) گزارش شده است (11,35). این سطوح بالاتر از میانگین جمعیت عمومی ایران است و نشان‌دهنده آسیب‌پذیری ویژه پرستاران در برابر استرس‌های مزمن شغلی است (36). عوامل خطر افکار خودکشی تحلیل مطالعات نشان می‌دهد عوامل به سه دسته تقسیم می‌شوند که اغلب زنجیره‌ای عمل می‌کنند و یکدیگر را تقویت می‌کنند:
•    عوامل فردی :سابقه روانی و ویژگی‌های شخصی نقش کلیدی دارند. ترومای کودکی از طریق نشخوار فکری و ناتوانی تنظیم هیجان، اثر مستقیم و غیرمستقیم دارد و تا ۶۲ درصد تغییرات افکار خودکشی را توضیح می‌دهد (31). ناتوانی تنظیم هیجان و اجتناب تجربی نیز تا ۳۳ درصد تغییرات را پیش‌بینی می‌کنند (27). احساس تنهایی و احساس اینکه فرد برای دیگران سربار است، همراه با خودکارآمدی پایین و ضعف قدرت نفس، در مجموع می‌توانند حدود ۴۶ درصد از تغییرات مربوط به افکار خودکشی را توضیح دهند (28). عوامل دموگرافیک مانند جنسیت زن، وضعیت مجرد و مدرک کارشناسی نیز خطر را افزایش می‌دهند (37, 13).
•    عوامل شغلی-محیطی: مواجهه مداوم با تروما و بحران‌ها عامل اصلی است. استرس ثانویه ناشی از تروما (STS) در بیش از ۵۱ درصد پرستاران دیده شده و با افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی بالاتر همراه است (11,30). فرسودگی شغلی (با خستگی عاطفی بالا و مسخ شخصیت) و PTSD نیز خطر را تشدید می‌کنند (29,32). اختلال خواب به عنوان میانجی، رابط PTSD  و افکار خودکشی را تقویت می‌کند (29). در دوران کووید-۱۹، پرستاران بخش‌های کووید، ICU و اورژانس اضطراب و افکار خودکشی بیشتری نشان دادند (38, 30).
•    عوامل سازمانی: کمبود حمایت سازمانی، شیفت‌های طولانی و بار کاری بالا، احساس انزوا و بارمندی را افزایش می‌دهند و حمایت اجتماعی را ضعیف می‌کنند (32, 28). این عوامل ساختاری هستند و اغلب از عوامل فردی مهم‌ترند، زیرا استرس مزمن شغلی را به ناامیدی تبدیل می‌کنند. این الگوها با ادبیات جهانی همخوانی دارد؛ مرورهای سیستماتیک نشان می‌دهند پرستاران خطر بالاتری برای افکار خودکشی (۷ تا 44/5درصد) دارند، به دلیل فرسودگی شغلی، مواجهه با مرگ و کمبود حمایت سازمانی است (39). در ایران، عوامل فرهنگی-اجتماعی (مانند فشار اقتصادی و کمبود منابع روانشناختی) این خطر را تشدید می‌کنند، در حالی‌که در کشورهای پیشرفته، برنامه‌های حمایتی سازمانی شیوع را کاهش داده‌اند.
راهکارهای پیشگیری پیشگیری باید سازمانی و چندلایه باشد. غربالگری منظم سلامت روان با ابزارهای استاندارد، ایجاد خطوط حمایتی ۲۴ ساعته، آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان و مقابله با استرس ضروری است. تقویت حمایت همکاران و کاهش شیفت‌های طولانی در بخش‌های پرخطر می‌تواند احساس بارمندی و انزوا را کم کند (40). ادغام این راه‌کارها در برنامه‌های سلامت شغلی وزارت بهداشت، امکان‌پذیر و مؤثر است. مداخلات مؤثر شواهد مداخله‌ای مستقیم محدود است، اما دو مطالعه کلیدی نتایج امیدوارکننده‌ای نشان دادند. برنامه آموزشی سبک زندگی سالم پس از ۹۵ روز، شیوع افکار پرخطر را از ۷٫۶۶ درصد به ۴٫۰۳ درصد و کم‌خطر را از ۲۰٫۱ درصد به ۱۳٫۳ درصد کاهش داد (34). اقدامات پیشگیرانه پرستاری (پیگیری، آموزش و حمایت) نیز اقدام مجدد به خودکشی را معنادار کم کرد (41). این مداخلات آموزشی و حمایتی، پتانسیل بالایی دارند و می‌توانند پایه‌ای برای برنامه‌های سازمانی باشند. در حیطه دارویی نیز، در مطالعه گرونباوم و همکاران در سال 2018 به اثر چشم‌گیر تزریق کتامین در کاهش فوری افکار خودکشی طی ۲۴ ساعت اشاره دارد؛ اثری که مستقل از درمان‌های مرسوم ضدافسردگی است. البته با وجود چنین نتایجی، برای پرستاران به‌عنوان یک گروه پرخطر، همچنان اولویت با مداخلات روان‌شناختی و سازمانی است (42).
راه‌کارهایی برای کاهش افکار خودکشی در پرستاران پیشنهاد می‌شود:
1.    آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان
2.    تقویت حمایت روان‌شناختی و سازمانی
3.    مدیریت فشار کاری و فرسودگی شغلی
4.    شناسایی افراد در معرض خطر
5.    تقویت مهارت‌های مقابله‌ای و تاب‌آوری
6.    تقویت مهارت‌های مقابله‌ای و افزایش استحکام من 
پیشنهادها
•    عملی:‌ بیمارستان‌ها می‌توانند با اجرای غربالگری‌های دوره‌ای سلامت روان، ارائه مشاوره رایگان و برگزاری آموزش‌های گروهی مانند تنظیم هیجان و ذهن‌آگاهی اقدام کنند. هم‌چنین کاهش حجم کار پرستاران و تقویت شبکه‌های حمایتی درون‌سازمانی باید در اولویت قرار گیرد.
•    پژوهشی: نیاز به کارآزمایی‌های تصادفی کنترل‌شده برای ارزیابی مداخلات خاص، مطالعات طولی برای پیگیری روند افکار خودکشی و بررسی نقش عوامل فرهنگی-اجتماعی وجود دارد. گسترش پژوهش‌ها به مناطق مختلف کشور ضروری است. در نهایت، پرستاران نه فقط نیروی کار، بلکه انسان‌هایی هستند که سلامت روانشان مستقیماً بر کیفیت مراقبت از بیماران و پایداری نظام سلامت تأثیر می‌گذارد. نادیده گرفتن افکار خودکشی در این گروه می‌تواند به قیمت از دست رفتن جان‌های ارزشمند و تضعیف خط مقدم مراقبت تمام شود. با تمرکز بر پیشگیری مبتنی بر شواهد، حمایت عاطفی و سازمانی، و تولید دانش بومی بیشتر، می‌توان گام‌های مؤثری برای کاهش این معضل برداشت. سلامت روان پرستاران، سلامت جامعه است؛ بی‌توجهی به آن، هزینه‌ای سنگین برای همه ما خواهد داشت.
محدودیت‌های مطالعه
یکی از مهم‌ترین محدودیت‌ها، کمبود مطالعات مداخله‌ای در زمینه کاهش افکار خودکشی در پرستاران ایران است. به دلیل محدود بودن این پژوهش‌ها، ناچاراً از مطالعات توصیفی نیز استفاده شده که ممکن است بر قابلیت تعمیم‌پذیری نتایج تأثیر بگذارد.تفاوت در روش‌شناسی مطالعات نیز از دیگر چالش‌ها بود. برخی پژوهش‌ها از طراحی‌های مقطعی و هم‌بستگی استفاده کرده‌اند، درحالی‌که برخی دیگر روش‌های مداخله‌ای را به کار برده‌اند. این ناهمگونی در روش‌های پژوهشی تفسیر و مقایسه نتایج را دشوار کرده است.هم‌چنین، کیفیت متغیر برخی مطالعات از دیگر محدودیت‌های این پژوهش بود. علاوه بر این، تفاوت‌های فرهنگی و سازمانی در محیط‌های درمانی ممکن است بر قابلیت تعمیم نتایج تأثیر گذاشته باشد. هم‌چنین، عدم بررسی تأثیر عوامل جمعیت‌شناختی مانند جنسیت، سن و نوع بیمارستان (دولتی یا خصوصی) بر شیوع افکار خودکشی یا اثربخشی مداخلات، تحلیل را محدود کرده است. برای مثال، پرستاران زن یا جوان‌تر ممکن است به دلیل فشارهای اجتماعی یا تجربه کمتر، آسیب‌پذیری بیشتری داشته باشند.
نتیجه‌گیری
افکار خودکشی در پرستاران ایرانی پدیده‌ای جدی است که شیوع آن در شرایط بحرانی مانند کووید-۱۹ به طور قابل توجهی افزایش یافته و بالاتر از جمعیت عمومی قرار دارد. مطالعات نشان می‌دهد شیوع افکار خودکشی حدود ۲۷٫۵۶ درصد و آمادگی برای خودکشی ۹٫۹۴ درصد بوده، که در مجموع بیش از ۳۷-۳۸ درصد پرستاران را تحت تأثیر قرار داده است. این مسئله عمدتاً ناشی از استرس ثانویه تروما، فرسودگی شغلی، کمبود حمایت سازمانی، شیفت‌های طولانی و عوامل فردی مانند ناتوانی تنظیم هیجان است. این بحران سلامت روان پرستاران را تهدید کرده و پایداری نیروی انسانی و کیفیت مراقبت بیماران را به خطر می‌اندازد. پیشگیری مؤثر نیازمند غربالگری منظم سلامت روان، آموزش مهارت‌های تاب‌آوری و تنظیم هیجان، کاهش فشار کاری و تقویت حمایت سازمانی در سطح وزارت بهداشت است. توجه فوری به این موضوع یک ضرورت اخلاقی و ملی برای حفظ خط مقدم نظام سلامت ایران محسوب می‌شود.
حامی مالی: ندارد.
تعارض در منافع: وجود ندارد.
سپاس‌گزاری
باتوجه به آن که در مواردی امکان دسترسی به فایل کامل مقالات نبود، لذا از پژوهشگران که فایل کامل مقاله خود را در اختیار ما گذاشتند، کمال تشکر قدردانی را داریم.
مشارکت نویسندگان 
در ایده، نگارش و ویرایش مقاله کلیه نویسندگان مشارکت‌ داشتند.
 
 

References:
 
1-    Fischer SA. Developing Nurses’ Transformational Leadership Skills. Nurs Standard 2017; 31(51): 54-63.
2-    Sy SZ, IM A, CYC. Stress and Its Associated Factors Amongst Ward Nurses in a Public Hospital Kuala Lumpur. Malaysian Journal of Public Health Medicine 2011; 78-85.
3-    Moustaka E, Constantinidis TC. Sources and Effects of Work-Related Stress in Nursing. Health Science Journal 2010; 4(4): 210.
4-    Murgia C, Sansoni J. Stress and Nursing: Study to Evaluation the Level of Satisfaction in Nurses. Prof Inferm 2011; 64(1): 33-44.
5-    Awan S, Diwan MN, Aamir A, Allahuddin Z, Irfan M, Carano A, et al. Suicide in Healthcare Workers: Determinants, Challenges, and the Impact of COVID-19. Front psychiatry 2022; 12: 792925.
6-    Cenkner DP, Burton CW, Jenkins D, Chan GK, Zalta AK. Guilt, Not Shame, Mediates the Longitudinal Relationship between Moral Distress and Suicidal Ideation among Frontline Nurses During COVID‐19. J Clin Psychol 2025; 82(2): 189-97.
7-    Iliceto P, Pompili M, Spencer-Thomas S, Ferracuti S, Erbuto D, Lester D, et al. Occupational Stress and Psychopathology in Health Professionals: An Explorative Study with the Multiple Indicators Multiple Causes (MIMIC) Model Approach. Stress 2013; 16(2): 143-52.
8-    González-Pascual M, Pérez-Ferreiro M, Rodríguez de Castro S, Cerro-González MdC, Recio-Vivas AM. Occupational Stress in Healthcare Professionals in Spain: A Multicenter Study. Hisp Health Care Int 2025; 23(2): 102-6.
9-    Varghese A, George G, Kondaguli SV, Naser AY, Khakha DC, Chatterji R. Decline in the Mental Health of Nurses Across the Globe During COVID-19: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Glob Health 2021; 11: 05009.
10-    Ariapooran S, Amirimanesh M. Depression, Anxiety and Suicidal Ideation of Nurses in the Outbreak of COVID-19: The Role of Demographic Variables. J Arak Uni Med Sci 2020; 23(5): 724-39.
11-    Sharif-Nia H, Heidari M, Moshtagh M, Nabi Foodani M, Goudarzian AH. Post-COVID-19 Depression Prevalence in Iranian Nurses: A Systematic Review and Meta-Analysis. BMJ Open 2025; 15(8): e103969 
12-    Ariapooran S, Ahadi B, Khezeli M. Depression, Anxiety, and Suicidal Ideation in Nurses with and without Symptoms of Secondary Traumatic Stress during the COVID-19 Outbreak. Arch Psychiatr Nurs 2022; 37: 76-81. 
13-    Bahramnejad A, Ahmadi A, Moghadam TN, Zarei Z, Fatahi-Asl J, Yadegarfar G. COVID-19 and the Mental Health of Frontline Nurses: A Cross-Sectional Study in Southwestern Iran. Iranian Journal of Psychiatry and Behavioral Sciences 2021; 15(4). [Persian]
14-    Sohrabi Y, Yarmohammadi H, Pouya AB, Arefi MF, Hassanipour S, Poursadeqiyan M. Prevalence of Job Burnout in Iranian Nurses: A Systematic Review and Meta-Analysis. Work 2022; 73(3): 937-43.
15-    Khodadadi J, Nayeri V, Vahedian M, Sheikhjebeli E, Sharifizad A, Assi MH . Prevalence of Anxiety and Suicidal Ideation in Nurses Working in COVID-19 Wards Compared to Nurses from Other Hospital Wards During the Pandemic. Qom Univ Med Sci J 2023; 17: 249-50.
16-    Yang J, Chen Y, Tian Y, Li X, Yu Q, Huang C, et al. Risk Factors and Consequences of Mental Health Problems in Nurses: A Scoping Review of Cohort Studies. Int J Ment Health Nurs 2024 ; 33(5): 1197-211. 
17-    Masoomi M, Hosseinikolbadi S, Saeed F, Sharifi V, Jalali Nadoushan AH, Shoib S. Stigma as a Barrier to Suicide Prevention Efforts in Iran. Front Public Health 2022; 10: 1026451.
18-    Tan J, Shi W, Yuan GF, Lowe SR, Liu J. Perceived Barriers and Influencing Factors of Psychological Help-Seeking Amongst Chinese Nurses Exposed to COVID-19. J Res Nurs 2024; 29(3): 203-13.
19-    Ding C, Wang L, Guo Z, Chen Y, Jin J. Psychological Care Needs for Frontline Nurses During the COVID-19 Pandemic: A Qualitative Study. Front Public Health 2022; 10: 1043515.
20-    Sharin IA, Jinah N, Bakit P, Adnan IK, Zakaria NH, Mohmad S, et al. Psychoeducational Burnout Intervention for Nurses: Protocol for a Systematic Review. JMIR Research Protocols 2024; 13: e58692.
21-    Klatt M, Caputo J, Tripodo J, Panabakam N, Bretz S, Mulugeta Y, et al. A Highly Effective Mindfulness Intervention for Burnout Prevention and Resiliency Building in Nurses. AIMS Public Health 2025; 12(1): 91-105.
22-    Bernburg M, Groneberg DA, Mache S. Mental Health Promotion Intervention for Nurses Working in German Psychiatric Hospital Departments: A Pilot Study. Issues in Mental Health Nursing 2019; 40(8): 706-11.
23-    Tang Y, Wang Y, Zhou H, Wang J, Zhang R, Lu Q. The Relationship between Psychiatric Nurses’ Perceived Organizational Support and Job Burnout: Mediating Role of Psychological Capital. Front Psychol 2023; 14: 1099687.
24-    Adam D, Berschick J, Schiele JK, Bogdanski M, Schröter M, Steinmetz M, et al. Interventions to Reduce Stress and Prevent Burnout in Healthcare Professionals Supported by Digital Applications: A Scoping Review. Front Public Health 2023; 11: 1231266.
25-    Permarupan PY, Al Mamun A, Samy NK, Saufi RA, Hayat N. Predicting Nurses Burnout Through Quality of Work Life and Psychological Empowerment: A Study Towards Sustainable Healthcare Services in Malaysia. Sustainability 2020; 12(1): 388.
26-    Sepehreinjad M, Hatamian P. Forecast of Suicidal Thoughts Based on Emotional Dysregulation and Experimental Avoidancein Nurses. Iranian Journal of Nursing Research 2018; 13(4): 39-44.[Persian]
27-    Sadri Damirchi E, Zakibakhsh Mohammadi N, Basir Amir SM. The Role of Thwarted Belongingness, Perceived Burdensomeness, Self-Efficacy and Ego Strength in Predicting Suicidal Ideation of Nurses. Health in Emergencies and Disasters Quarterly 2019; 4(2): 85-92.
28-    Kazemi GM, AMIRI H, Hosseini SS, CHEHRI A. Determining the Relationship between Sleep Disorder and Suicidal Ideation Disorder with Post-Traumatic Stress Disorder in Kermanshah Earthquake Nurses. Islamic Life Style 2022; 6(2): 123-32.
29-    Khodadadi J, Nayeri V, Vahedian M, Sheikhjebeli E, Sharifizad A, Assi Mh. Prevalence of Anxiety and Suicidal Ideation in Nurses Working in COVID-19 Wards Compared to Nurses from Other Hospital Wards During the Pandemic. Qom Univ Med Sci J 2024; 17: 249-50.[Persian]
30-    Arsalandeh F, Iliyaifar G, Shakibaeinezhad A, Ghanbari E. The Effect of Childhood Trauma and Emotional Dysregulation on Suicidal thoughts with the Mediation of Rumination in Nurses with Depressive Symptoms. Quarterly Journal of Nursing Management 2023; 12(3): 90-104.
31-    Badrfam R, Zandifar A, Mohammadian Khonsari N, Qorbani M. Suicidal Ideation, Burnout, And their Correlation among Health Care Workers at the End of the Fourth Wave of the Covid-19 Pandemic in Alborz Province, Iran. Front Psychiatry 2023; 14: 1261105.
32-    Bagheri Sheykhangafshe F, Fathi-Ashtiani A, Savabi Niri V, Nakhostin Asef Z, Bourbour Z. The Effectiveness of Compassion-Focused Therapy on Obsessive-Compulsive Disorder and Post-Traumatic Stress Disorder in Nurses with COVID-19 Burnout: A Quasi-Experimental Study. Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences 2023; 21(11): 1115-32.
33-    Abiri E, Raesi R, Kashani MHG. Investigating the Effectiveness of the Health-Promoting Lifestyle Educational Program on Suicidal Thoughts in Healthcare Workers. The Open Public Health Journal 2024; 17.
34-    Khodadadi J, Nayeri V, Vahedian M, Sheikhjebeli E, Sharifizad A, Assi Mh. Prevalence of Anxiety and Suicidal Ideation in Nurses Working in COVID-19 Wards Compared to Nurses from Other Hospital Wards During the Pandemic. Qom Univ Med Sci J 2023; 1: 249-50. [Persian]
35-    Kelsey EA, West CP, Cipriano PF, Peterson C, Satele D, Shanafelt T, et al. Original Research: Suicidal Ideation and Attitudes Toward Help Seeking in U.S. Nurses Relative to the General Working Population. Am J Nurs 2021; 121(11): 24-36.
36-    Alyahya KI, Alrefaei RM, Almadhyani LF, AlQuwayz SS, AlOmairini MI, Alsayed FA, et al. The Prevalence and Correlation of Suicidal Ideation among Nurses in King Saud University Medical City Cureus 2023; 15(9): e44859.
37-    Ghaderi Z, Tagharrobi Z, Sooki Z, Sharifi K. Predictive Factors of Occupational Stress among Nurses During the COVID-19 Pandemic: A Cross-Sectional Study in Kashan, Iran. BMC Nurs 2024; 23(1): 313.
38-    Groves S, Lascelles K, Hawton K. Suicide, Self-Harm, And Suicide Ideation in Nurses and Midwives: A Systematic Review of Prevalence, Contributory Factors, And Interventions. J Affect Disord 2023; 331: 393-404.
39-    Melnyk BM, Davidson JE, Tucker S, Tan A, Hsieh AP, Cooper A, et al. Burnout, Mental Health, And Workplace Characteristics: Contributors and Protective Factors Associated with Suicidal Ideation in High-Risk Nurses. Worldviews Evid Based Nurs 2025; 22(3): e70042.
40-    Ghanbari B, Malakouti S, Nojomi M, Alavi K, Khaleghparast S, Sohrabzadeh A. Effectiveness of Nursing Preventive Interventions in Suicide Re-Attempts. 2016; 29(99-100): 34-44.
41-    Grunebaum MF, Galfalvy HC, Choo T-H, Keilp JG, Moitra VK, Parris MS, et al. Ketamine for Rapid Reduction of Suicidal Thoughts in Major Depression: A Midazolam-Controlled Randomized Clinical Trial. Am J Psychiatry 2018; 175(4): 327-35.