fa بررسی ترکیبات شیمایی اسانس بذر سه گیاه دارویی بومی استان یزد (زیره سیان، زیره سیاه و زنیان) و مقایسه قدرت آنتی‌اکسیدانی آنها فارماکولوژی Pharmacology پژوهشي Original article مقدمه: از مهمترین گیاهان دارویی خانواده چتریان در ایران، زیره سیاه، زیره سبز و زنیان می‌باشد که در مناطق مختلفی از رویشگاه‌های طبیعی استان یزد به چشم می‌خورد. در این مطالعه به بررسی ترکیبات شیمیایی اسانس بذر و مقایسه قدرت آنتی‌اکسیدانی این سه گیاه پرداخته شد. روش بررسی: در این مطالعه تجربی-آزمایشگاهی، تمامی آزمایش‌ها در سه تکرار انجام گرفت. بذور جمع‌آوری شده به روش تقطیر با آب اسانس گیری شدند. جداسازی و شناسایی ترکبیات تشکیل دهنده با استفاده از روش کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC/MS) انجام شد. خواص آنتی‌اکسیدانی اسانس بذر به روش تخریب رادیکال‌های آزاد DPPH)) سنجیده و برای اندازه‌گیری مقدار کل ترکیبات فنولی از روش Follin-Ciocalteu استفاده شد. نتایج: مهترین ترکیبات در زیره سیاه گاماترپینن، کومین آلدئید و پاراسیمن و در زیره سبز، پروپانل، بنزن متانول ، 1- فنیل 1- بوتانل و گاماترپینن و در زنیان تیمول، گاماترپنین، سایمن و بتا پنین بود. نتایج به دست آمده از غلظت‌های مؤثر مختلف از اسانس سه گیاه نشان داد که در زیره سیاه، زنیان و زیره سبز به ترتیب 85/2، 711/0 و 49/1 میکروگرم بر میلی‌لیتر و میزان ترکیبات فنولی 09/117، 62/162 و 22/90 میلی‌گرم گالیک اسید بر گرم است. نتیجه‌گیری: زنیان دارای بیشترین خاصیت آنتی‌اکسیدانی و زیره سیاه دارای کمترین خاصیت آنتی‌اکسیدانی می‌باشد. بیشترین ترکیبات فنولی به ترتیب در زیره سیاه، زنیان و زیره سبز می‌باشد. Introduction: Trachyspermum copticum, Bunium persicum and Cuminum cyminum involve the most important medicinal plants in Apiaceae family in Iran which can be observed in different natural habitats of Yazd province. Therefore, these three native medicinal plants of Yazd province were assessed in regard with the components and antioxidant properties of their seed essences. Methods: In this experimental-lab trial, all experiments were performed in triplicate. The essence of the collected seeds were extracted by hydro-distillation, and fractionated by GC/MS method. Then, the compounds were identified. The DPPH test was used to estimate antioxidant properties. The Follin-Ciocalteu method was applied in order to estimate the quantity of Phenolic compounds. Results: The analysis revealed that the main components of Trachyspermum copticum were γ-Terpinene, β-pinene, cymene and thymol. Regarding Cuminum cyminum, the main components were propanal, 1-phenyl-1-butanol and benzene methanol. For Bunium persicum, the results revealed that the –γTerpinene had the highest percentage of the essence. The IC50 of Bunium persicum, Trachyspermum copticum and Cuminum cyminum were 2.85, 1.49 and 0.711 µg.mg-1 and the phenolic component percentage were 117.09, 90.22 and 162.62mg.g-1, respectively. Conclusion: The study results, with respect to antioxidant properties, demonstrated the highest antioxidant properties for Trachyspermum copticum, whereas the lowest antioxidant properties were regarded for Bunium persicum. The highest phenolic components were observed in Bunium persicum, Trachyspermum copticum, and Cuminum cyminumt, respectively. زیره سیاه, زیره سبز, زنیان, ترکیبات مؤثره اسانس, تست آنتی‌اکسیدان Antioxidant test, Bunium persicum, Cuminum cyminum, Essence components, Trachyspermum copticum 1592 1603 http://jssu.ssu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1343-1&slc_lang=fa&sid=1 F Haghiroalsadat فاطمه حقیرالسادات Fhaghirosadat@ut.ac.ir Yes University of Tehran دانشگاه تهران M Azhdari مریم اژدری azhdari_mar@yahoo.com No Shahid Sadoughi University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهیدصدوقی F Oroojalian فاطمه عروجعلیان No University of Tehran دانشگاه تهران M Omidi میثم امیدی No University of Tehran دانشگاه تهران M Azimzadeh مصطفی عظیم زاده No University of Tehran دانشگاه تهران