ماهنامه علمی پ‍ژوهشی

مقدمه
سالمندی دوره ای از زندگی است که اکثر افراد این دوره را تجربه خواهند کرد (1). سالمتدی و پیری درجمعیت دنیا به شدت در حال افزایش است آمارها نشان می‌دهد افراد بالای 65 سال از کودکان زیر 5 سال بیشتر است (2). هم‌چنین در حال حاضر 11 درصد جمعیت جهان را سالمندان بالای 60 سال تشکیل می دهند (3). پیش بینی می‌شود تا سال2050 بیشتر از 22% جمعیت دنیا را افراد سالمند  تشکیل خواهند داد (4). هم‌چنین سالمندی و پیری در کشور ایران در حال افزایش است و به نظر می رسد با توجه به شواهد ایران، یکی از بالاترین کشورها در نرخ تشکیل افراد سالمند در جمعیت های جهان باشد (5). آمارها نشان می دهد 40 میلیون ایرانی در حال حاضر در سنین جوانی هستند و در طی چند دهه آینده به دوره سالمندی خواهند رسید (4). سالمندی و پیری اگر مدیریت نشود عواقب اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی به کشورها وارد می کند (1). سالانه هزینه های بسیار زیادی جهت درمان های پزشکی سالمندان پرداخته می‌شود (5). آنچه مسلم است با افزایش سن، بیماری های حاد و مزمن افزایش‌یافته و توانایی عملکرد حرکتی و هم‌چنین قدرت حواس و ادارک در این دوره از زندگی کاهش پیدا می‌کند (3). بنابراین برنامه‌ریزی برای پدیده سالمندی یک اقدام ضروری است. تغییرات فیزیولوژیکی با افزایش سن ارتباط مستقیم دارد، شواهد نشان می‌دهد با افزایش سن، قدرت عضلانی، سیستم‌های حس عمقی مفاصل، برنامه‌ریزی حرکتی و فعالیت بدنی کاهش پیدا می کند، از طرفی با ورود به دوره سالمندی، تغییراتی در سیستم های اسکلتی عضلانی، دهلیزی و سیستم عصبی مرکزی اتفاق می‌افتد (6،7). هم‌چنین به نظر می‌رسد با عبور سن از مرز 60 سالگی سالمندان در استقلال فردی خود با اختلال روبه‌رو می‌شوند (8). یکی از مهم ترین عواملی که سالمندان با آن روبه‌رو هستند سقوط کردن است، اختلال در تعادل و سقوط کردن در سالمندان با هم در ارتباط هستند (7). اختلال در تعادل و سقوط کردن عوارض بسیار زیادی به همراه دارد که باعث شکستگی مفاصل، معلولیت های طولانی‌مدت، خطرات مرتبط با سلامت و سرخوردگی در فعالیت‌های روزمره این افراد می شود (9). هم‌چنین گزارش شده است 20 تا60 درصد سالمندان حداقل یک مرتبه سقوط را تجربه می کنند (10). از طرفی، سقوط یکی از شایع ترین اختلالات می‌باشد که باعث گسترش آسیب های اسکلتی عضلانی در سرتاسر بدن می شود (11). از طرفی کاهش در فعالیت های بدنی به دلیل ترس از سقوط باعث بی‌تحرکی می شود و این بزرگ ترین فقدان برای سال های باقی‌مانده در سالمندان است که باعث می‌شود کیفیت زندگی در این افراد کاهش پیدا کند (10). با توجه به شواهد ششمین علت مرگ و میر در سالمندان به دلیل اختلال در تعادل و سقوط کردن اتفاق می افتد (11). بنابراین تعادل و خطر سقوط عاملی مهم و استراتژیک برای جمعیت سالمندان است (12). هم‌چنین تعادل مناسب یک عامل ضروری جهت فعالیت‌های روزمره است (13-15)، از عواملی که باعث سقوط در این افراد می‌شود تغییرات در عملکرد سیستم عصبی مرکزی است که منجر به اختلال تعادل و کاهش حس عمقی می‌شود (12). تمرینات بسیار زیادی برای توان‌بخشی سیستم عصبی مرکزی و اختلال تعادل برای سالمندان مورد استفاده قرار گرفته است مانند تمرینات تعادلی، نوروفیدبک، عصبی عضلانی، تحریک الکتریکی مغز و تمرینات واقیعت مجازی حرکتی (15،16). از طرفی سالمندان بر این باورند، تمرینات سنتی خسته کننده است و علاقه‌ای به انجام این نوع تمرینات ندارند  (16). با این‌حال تمرینات واقعیت مجازی اخیراً توسط محققین جهت بهبود تعادل، حس عمقی، خطر سقوط و هم‌چنین افزایش قدرت عضلانی مورد استفاده قرار گرفته‌است (17،18). یکی از مزایای انجام این تمرینات این است که در محیطی ایمن و بدون خطر آسیب‌دیدگی است (19). با این‌حال برخی محققین اثر این تمرینات در بهبود تعادل را تایید نکردند (15). هم‌چنین این ابزار به دلیل تجهیزات کامپیوتری و هزینه‌های اقتصادی زیاد در دسترس عموم قرار ندارد (19). از طرفی چندین مطالعه تأثیر این پروتکل توان‌بخشی را بر تعادل و ترس از سقوط سالمندان مؤثر دانسته‌اند (17, 16). این تمرینات بیشتر برای سالمندان مورد استفاده قرار می‌گیرند همراه با تمرینات ورزشی هستند و محیطی ایمن برای سالمندان فراهم می‌کنند (7). مطالعات گزارش کردند تمرینات واقعیت مجازی باعث بهبود تعادل، افزایش قدرت عضلانی و افزایش فعالیت بدنی می‌شود و هم‌چنین عوامل شناختی مانند زمان واکنش و اعتمادبه‌نفس را در سالمندان افزایش می‌دهد (7). با این‌حال، با توجه به شواهدی که وجود دارد این تمرینات سیستم عصبی مرکزی و حس عمقی مفاصل را تقویت می‌کند، از طرفی اختلال در تعادل با حس عمقی ارتباط دارد (20،18). باتوجه‌به پیشینه پژوهش‌های انجام‌گرفته و اینکه اختلال در تعادل و خطر سقوط در سالمندان امری شایع است و برطرف‌کردن این مشکل برای سالمندان ضروری است. لازم است تا تأثیر پروتکل‌های مختلف بر کنترل تعادل این افراد اثبات شود. تاکنون بیشترین شواهد متوجه تمرینات فیزیکی و تعادلی برای پیشگیری از سقوط سالمندان بوده است. بااین‌حال اخیراً تأثیر مثبت تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط سالمندان موردبحث قرار گرفته است. شواهد در رابطه ‌با تأثیر این تمرینات بر تعادل افراد سالمند، اثرات ضدونقیضی را نشان دادند؛ بنابراین، این مطالعه مروری نظام‌مند باهدف بررسی این شواهد به دنبال اثبات اثربخشی تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط سالمندان بود.
روش بررسی
این مطالعه یک مرور نظام‌مند و کتابخانه‌ای مطابق با دستورالعمل‌های گزارش‌دهی مقالات مروری سیستماتیک ایجاد شده توسطPRISMA  باهدف تأثیر تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط سالمندان انجام شده است (21-23). جستجوی مقالات توسط دو محقق (ب غ و م ع) به زبان انگلیسی و فارسی انجام شد. در مرحله اول در پایگاه¬های ,web of sciense ,PEDro PubMed ,Embase, CINAHL,Medline و موتور جست و جو گر  Google Scholarبا استفاده از کلیدواژه‌های ("virtual reality exercise" OR "fall risk" OR "balance" AND "rehabilitation" OR "elderly"). محدود به زبان انگلیسی در بازه زمانی ژانویه سال 2010 تا دسامبر 2024 عملیات جستجو انجام شد فلوچارت1. در مرحله دوم در پایگاه‌های اطلاعاتی جهاد دانشگاهی (Scientific Information Database)، مگیران (Magiran)، ایرانداک (irandoc) و علم‌نت با استفاده از کلیدواژه‌های ("تعادل"، "سالمند"، "توان‌بخشی"، "تمرینات واقعیت مجازی"، "افتادن" و "سقوط") به زبان فارسی در بازه زمانی فروردین ماه سال1390 تا اسفند ماه سال 1403که با عملگرهای بولین AND و OR با هم ترکیب شدند و جستجو انجام شد. لازم به ذکر است که جستجو برای هر کلیدواژه بر اساس مش به صورت نام کامل و اختصاری، به صورت جداگانه و ترکیبی با کلیدواژه-های دوم یا سوم انجام شد. علاوه بر این جست و جوی سیستماتیک مقالاتی که ممکن بود به موضوع تحقیق مرتبط باشند، به صورت دستی نیز توسط (ب غ و م ع) در تمام پایگاه¬های ذکر شده به دو زبان فارسی و انگلیسی انجام گرفت تا تمام مطالعات در این حیطه یافت شوند. هم‌چنین رفرنس تمامی مقالات پیدا شده بررسی شد و اگر مطالعه دیگری یافت شد، نیز به پژوهش اضافه شود. برای اطمینان از عدم تشابه مقاله حاضر با مطالعات مروری منتشر شده پیشین، یک جستجوی جامع در پایگاه‌های PROSPERO و Cochrane انجام شد که در نتیجه هیچ مطالعه مروری مشابه با هدف مطالعه مروری حاضر یافت نشد. انتخاب مقالات: دو محقق در مرحله اول (ب غ، م ع) غربالگری مقالات را بر اساس معیار‌های ورود انجام داده و مطالعات تکراری را بر اساس عنوان و چکیده حذف کردند. هر دو محقق به‌صورت جداگانه و مستقل جست‌وجوی مقالات را انجام دادند و در هر مرحله مقالات انتخاب شده را با هم بر اساس معیارهای ورود و خروج بررسی می‌کردند. همان نویسندگان متن کامل مطالعات باقی‌مانده را بررسی کردند تا اطمینان حاصل کنند که معیارهای ورود به مطالعه را دارند. هرگونه اختلاف‌نظر بین دو محقق توسط محقق ارشد مطالعه (ع ی) حل‌وفصل می‌شد. تنها یک مقاله بین دو محقق (ب غ، م ع) اختلاف‌نظر وجود داشت که باتوجه‌به نظر محقق ارشد از این پژوهش حذف شد. برای انتخاب مقاله، معیارهای الزامی زیر توسط محققان بررسی شدند که شامل: 1- انتشار به زبان انگلیسی و یا فارسی 2- سالمندان (60 سال به بالاتر) به‌عنوان نمونه آماری مطالعه. 3- شرکت‌کنندگان بایستی تحت مداخله توان‌بخشی واقعیت مجازی قرار می‌گرفتند. 4- تعادل ایستا و پویا و خطر سقوط در مرحله پیش‌آزمون و مجدداً بعد از انجام پروتکل توان‌بخشی واقعیت مجازی در مرحله پس‌آزمون ارزیابی‌شده باشند. 5- مطالعات شامل پژوهش های کارآزمایی های بالینی بودند. ۵- متن کامل مطالعه در دسترس محققین باشد. ۶- مطالعاتی که حداقل در نشریات علمی‌پژوهشی چاپ شده باشند. هم‌چنین معیارهای خروج از پژوهش به این شرح انجام گرفت. 1- مطالعاتی که از کنزیوتیپ یا تحریک الکتریکی مغز استفاده کردند، یا مطالعاتی که از پروتکل بازی‌درمانی استفاده کرده بودند و ۲- مقالاتی که در کنفرانس های بین‌المللی و داخلی ارائه شده بودند. هم‌چنین باتوجه‌به اینکه قلمرو این پژوهش استفاده از مقالات چاپ شده در نشریات علمی‌پژوهشی بوده اسناد خاکستری و هم‌چنین پایان‌نامه‌ها از این مطالعه حذف شدند.
کیفیت مطالعات انتخاب شده: جهت بررسی کیفیت مقالات انتخاب شده از ابزار پرسش‌نامه مؤسسه ملی بهداشت National Institutes of Health استفاده شد (24). این پرسش‌نامه 14 سوال دارد، اگر جواب سوال بله باشد امتیاز (1) ولی اگر جواب خیر باشد امتیاز (0) داده می‌شود، برای سوال‌هایی که جواب آن مشخص نشده باشد امتیازی در نظر گرفته نشد. سوالات مخصوص پرسش‌نامه موسسه ملی بهداشت 1) سوال تحقیق 2) آزمودنی‌های پژوهش 3) میزان مشارکت 4) معیارهای ورود و خروج 5) محاسبه حجم نمونه 6) اعمال متغیر مستقل قبل از پیامد 7) بازه زمانی لازم جهت پروتکل 8) سطح متفاوت متغیر مستقل 9) اعتبار و روایی متغیر مستقل 10) اندازه‌گیری تکراری متغیر مستقل 11) اعتبار و روایی شاخص های متغیر وابسته 12) کورسازی ارزیاب‌کنندگان 13) ریزش آزمودنی‌14) تحلیل آماری. امتیاز (10 تا 14) به عنوان درجه‌بندی مطالعات (کیفیت خوب)، امتیاز 7 تا 10 به عنوان درجه‌بندی (کیفیت متوسط) و امتیاز کمتر از 6 به عنوان درجه‌بندی (کیفیت پایین) در نظر گرفته شد (25). هم‌چنین نتایج آزمون آماری ضریب توافق کاپا نشان داد بین دو ارزیاب کننده توافق مطلوبی وجود داشت (kappa= 0/95, p<0/001) (جدول 1).  
نتایج
نتایج گام به گام جستجوی مطالعات پژوهش در(فلوچارت 1) نشان داده ‌شده است. پس از مرور اولیه 330 مقاله استخراج شد که از این تعداد 9 مقاله در پایگاه جهاد دانشگاهی، 72 مقاله در پایگاه مگیران، 19 مقاله از پایگاه ایرانداک، 121 مقاله از پایگاه  Google scholer، 8 مقاله علم‌نت، 42 مقاله از پایگاه PubMed، 24 مقاله web of science 18 مقاله از پایگاه SPORTDiscus و 17 مقاله از پایگاه CINAHL انتخاب شد. 203 مقاله به علت نداشتن معیار¬های ورود، انتشار به زبان غیر انگلیسی و فارسی و بعضی مقالات به علت تکراری بودن حذف شدند. هم‌چنین 117 مقاله بعد از مطالعه به علت استفاده از تمرینات تعادلی و بریس¬های حفاظتی، مطالعات موردی، پروتکل¬های ترکیبی و تمرینات اگزرگیم (exergames) حذف شدند. در نهایت 10 مطالعه برای بررسی نتایج انتخاب شدند. کیفیت مطالعات: از 10 مطالعه انتخاب‌شده 5 مطالعه دارای کیفیت بالا، 5 مطالعه کیفیت متوسط طبق ابزار مؤسسه ملی بهداشت بودند (فلوچارت 1).
اجرای پروتکل¬های واقعیت مجازی مطالعات: پژوهش زاهدیان‌نسب و همکاران در سال 2021 به تاًثیر 6 هفته تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط سالمندان پرداختند. 60 سالمند با میانگین سنی 71 سال به‌صورت تصادفی به دو گروه واقعیت مجازی و کنترل تقسیم کردند. آن‌ها گزارش دادند 6 هفته تمرینات واقعیت مجازی باعت بهبود تعادل و کاهش خطر سقوط سالمندان با اندازه اثر بالا شده است (27). رندون Rendon و همکاران در سال 2011 به تأثیر 6 هفته تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط پویا سالمندان پرداختند. 40 سالمند با محدوه سنی بین 60 تا 95 سال نمونه آماری بودند. پروتکل تمرینی واقعیت مجازی به مدت 6 هفته انجام گرفته بود. آنها گزارش کردند تمرینات واقعیت مجازی نسبت به گروه کنترل باعث بهبود تعادل سالمندان شده است (28). پژوهش دهقان دیزجی و همکاران در سال 1402 تأثیر 9 هفته تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل سالمندان را بررسی کرد. نمونه آماری 24 سالمند با محدوده سنی بالای 60 تا 75 سال که به‌صورت تصادفی به دو گروه تمرینات واقعیت مجازی و کنترل تقسیم شدند، شرکت کردند. نتایج آن ها نشان داد تمرینات واقعیت مجازی نسبت به گروه کنترل باعث بهبود تعادل پویا سالمندان با اندازه اثر بالا شده است (29). پژوهش یلفانی و همکاران در سال 2023 به تاًثیر 8 هفته ای تمرینات واقعیت مجازی بر نوسان تعادل زنان سالمندان پرداختند. نمونه آماری 27 سالمند زن با محدوده سنی بین 60 تا 75 سال که به‌صورت تصافی به دو گروه تمرینات واقعیت مجازی و کنترل تقسیم شدند، شرکت کردند. آن¬ها گزارش کردند تمرینات واقعیت مجازی با اندازه اثر بالا باعث بهبود نوسانات تعادل زنان سالمند می‌شود (30). مورچه خورتی و دانشجو در سال 2023 به تأثیر 6 هفته تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط زنان سالمندان پرداخته بود. نمونه آماری 30 سالمند با محدوده سنی بالای 65 سال را به صورت تصادفی به دو گروه واقعیت مجازی وکنترل تقسیم کردند. آن ها گزارش کردند 6 هفته تمرینات واقعیت مجازی حرکتی باعث بهبود تعادل و خطر سقوط زنان سالمند شده است (31). یلفانی و همکاران در سال 2023 به تاًثیر 8 هفته تمرینات واقعیت مجازی بر خطر سقوط مردان سالمند پرداختند. نمونه آماری 27 سالمند مرد بین سن 60 تا 75 سال بود که به‌صورت تصادفی به دو گروه تمرینات واقعیت مجازی و کنترل تقسیم شدند. آن‌ها گزارش کردند 8 هفته تمرینات واقعیت مجازی باعث کاهش خطر سقوط سالمندان می شود (32). یلفانی و همکاران در سال 1401 نیز به بررسی تاًثیر 8 هفته تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل مردان سالمند پرداختند. نمونه آماری 27سالمند مرد بین سن 60 تا 75 سال بودند که به‌صورت تصادفی به دو گروه واقعیت مجازی و کنترل تقسیم شدند. آن‌ها گزارش کردند تمرینات واقعیت مجازی با اندازه اثر بالا باعث بهبود کنترل پاسچر در سالمندان می‌شود (33). چو و همکاران در سال 2014 به بررسی تاًثیر 8 هفته تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط سالمندان پرداخت. نمونه آماری آن ها 32 سالمند با میانگین سنی 72 سال بود که به‌صورت تصادفی به دو گروه واقعیت مجازی و کنترل تقسیم شدند. آن ها گزارش دادند 8 هفته تمرینات واقعیت مجازی باعث بهبود تعادل و کاهش خطر سقوط می‌شود (34). لی و همکاران در سال 2017 به بررسی تاًثیر 8 هفته تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط سالمندان پرداختند. نمونه آماری پژوهش 44 سالمند بین 60 تا 85 سال بودند که به‌صورت تصادفی به دو گروه واقعیت مجازی و کنترل تقسیم شدند. آن‌ها گزارش کردند تمرینات واقعیت مجازی باعث بهبود تعادل و خطر سقوط سالمندان می شود (35). مرادی و همکاران در سال 1396 به تاًثیر 8 هفته تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل سالمندان پرداختند که 26 مرد سالمند با میانگین سنی 72 سال را به‌صورت تصادفی به دو گروه تجربی و کنترل تقسیم نموده و گزارش کردند 8 هفته تمریتات واقعیت مجازی باعث بهبود تعادل سالمندان می شود (36). (جدول 2).
 

جدول 1: کیفیت مقالات طبق شاخص 14 سؤالی مؤسسه ملی بهداشت








فلوچارت 1: نمودار PRISMA فرآیند انتخاب مقالات
جدول 2: نتایج کامل مطالعات پژوهش تأثیر توان‌بخشی واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط سالمندان


 
بحث
هدف این مطالعه مروری سیستماتیک تأثیر توان‌بخشی تمرینات واقعیت مجازی حرکتی بر تعادل و خطر سقوط سالمندان بود. نتایج عمده مقالات نشان داد که تفاوت آماری معنی‌داری بین توان‌بخشی واقعیت مجازی در مقایسه با تمرینات سنتی و گروه کنترل در بهبود تعادل ایستا و پویا و خطر سقوط وجود دارد. نتایج مطالعه حاضر نشان داد تمرینات توان‌بخشی واقعیت مجازی حرکتی سالمندان را ترغیب به ایجاد شرایط فیزیکی و جسمانی می کند و این تمرینات قادر است سیستم عصبی مرکزی را تقویت کند و در نتیجه باعث بهبود تعادل و خطر سقوط در سالمندان شود، هم‌چنین به نظر می رسد اختلالات مرتبط با سلامت سالمندان را بهبود بخشند (28, 27, 25). با توجه به شواهد اختلال تعادل و خطر سقوط یکی از مهم‌ترین دلایل مراجعه سالمندان به اورژانس است (37،38). بعد از سقوط کردن یا افتادن احتمال شکستگی استخوان و به دنبال آن کاهش فعالیت های بدنی و جسمانی اتفاق می افتد، هم‌چنین اختلال در تعادل و خطر سقوط سالمندان با از دست دادن استقلال فردی فعالیت های روزانه آن ها ارتباط مستقیم دارد (27). به‌نظر می‌رسد با رفع اختلال تعادل در سالمندان خطر سقوط کاهش و کیفیت زندگی افزایش پیدا می‌کند (39, 27). افزایش سن و رسیدن به دوره سالمندی باعث تغییرات در سیستم عصبی مرکزی و برنامه‌ریزی حرکتی می شود (2). الکتروانسفالوگرافی یا نوار مغزی افراد با اختلال تعادل نشان می‌دهد که امواج مغزی در سالمندان تغییر پیدا کرده است (25،40). ترس از فعالیت بدنی به دلیل اختلال در تعادل و ترس از سقوط باعث کاهش کیفیت زندگی سالمندان می‌شود (3). یکی از مهم ترین عوامل تغییرات سیستم عصبی مرکزی که باعث اختلال تعادل می‌شود تغییرات در برنامه‌ریزی حرکتی سیستم عصبی به دلیل کاهش فعالیت بدنی است (41،42). سالمندان علاقه‌ای به تمرینات سنتی جسمانی ندارند ولی تمرینات واقعیت مجازی حرکتی با حالت سه بعدی باعث تحریک سالمندان می‌شود و با اشتیاق بیشتری این تمرینات رو انجام می  دهند (27،35). پروتکل واقعیت مجازی بر اساس افزایش فعالیت بدنی و چالش های عملکردی ایمن و ردیابی حرکت بدن طراحی شده است (15). این تمرینات قادر هستند در حین اجرا حس عمقی مفاصل را تحریک کنند و عامل مهمی در اصلاح سیستم عصبی مرکزی باشند و در نهایت کنترل پاسچر را بهبود ببخشند (15). لی و همکاران در سال 2017 گزارش کردند تمرینات واقعیت مجازی حرکتی می تواند فاکتورهای مرتبط با سلامت سالمندان را بهبود ببخشند (35). هم‌چنین یوسف‌آبادی و همکاران در سال 1397 گزارش کردند که تمرینات واقعیت مجازی نسبت به تمرینات سنتی تعادلی باعث بهبود هماهنگی در سالمندان می‌شود. به‌نظر می رسد این تمرینات توانایی های حرکتی و شناختی مانند جابه‌جایی های چند وجهی، انتقال نیرو، حرکات کنترل شده برای ثبات پاسچر بدن و بازخوردهای شنوایی و توجه را افزایش می‌دهد و این در فعالیت های روزمره زندگی سالمندان مؤثر می‌باشد (30). محققین عقیده دارند تمرینات سنتی تعادلی به‌صورت یکنواخت اجرا می شود و برای سالمندان محبوب نیست ولی برعکس تمرینات واقعیت مجازی هیجان‌انگیزتر و محبوب تر هستند و سالمندان برای اجرای این تمرینات انگیزه بیشتری دارند. به نظر می‌رسد این تمرینات ابزاری مهم در بهبود سیستم عصبی مرکزی سالمندان باشد (38-36). هم‌چنین یکی از مکانیسم های این تمرینات افزایش حس عمقی و انتقال آن به عضلات برای یادگیری حرکتی جدید در سیستم عصبی مرکزی است (25). از طرفی این تمرینات هماهنگی عصبی عضلانی را افزایش می‌دهد و باعث افزایش سرعت عکس‌العمل و هماهنگی در انجام کارهای ظریف در سالمندان  می شوند (32). به‌نظر می‌رسد واقعیت مجازی حرکتی به‌صورت دوگانه هم سیستم اسکلتی عضلانی را تقویت می کند هم مهارت‌های شناختی و عصبی را در نظر می‌گیرد (39). یافته‌های مرور نظام‌مند حاضر با مطالعه سوارز و همکاران در سال 2018 هم راستا است آن ها گزارش کردند تمرینات واقعیت مجازی پروتکل مناسب برای بهبود تعادل و کاهش خطر سقوط سالمندان است. شواهد نشان می دهد با بهبود فاکتورهای مرتبط با سلامت سالمندان، کیفیت زندگی و میزان فعالیت بدنی افزایش پیدا می‌کند (35). از طرفی این تمرینات با مطالعه لی و همکاران در سال 2025 هم راستا نمی باشد آنها گزارش کردند این پروتکل در مقایسه با پروتکل وستیبولار همراه با توان‌بخشی سنتی باعث بهبود عملکرد و حس عمقی نمی‌شود (35). بنابرین تمرینات واقعیت مجازی یکی از توان‌بخشی‌های نوین در بهبود سیستم عصبی مرکزی و حس عمقی مفصل می شود (27). در نهایت، ویژگی‌های توان‌بخشی واقعیت مجازی با تغیرات سیستم عصبی مرکزی و برنامه‌ریزی حرکتی تعادل سالمندان را تا حد زیادی بهبود ببخشد (29).
محدودیت ها: یکی از محدودیت‌های مطالعه مروری حاضر یکسان نبودن روش‌های ارزیابی تعادل و خطر سقوط در مقالات انتخاب شده بوده است؛ ولی باتوجه‌به اینکه تمامی مقالات بررسی شده از ابزارهایی استفاده کردند که روایی و پایایی اثبات شده دارند می‌توان گفت که این محدودیت نمی‌تواند بر نتایج مطالعه مروری حاضر اثرگذار باشد. هم‌چنین محدودیت دیگر پژوهش مروری حاضر انتخاب مقالات به زبان انگلیسی و فارسی بود امکان دارد مطالعه ای به‌غیراز این دو زبان نگارش شده باشد. محدودیت دیگر پژوهش حاضر این بوده است که ۵ مطالعه وارد شده به پژوهش دارای کیفیت متوسط بودند که این مورد خطر سوگیری از نظر پنهان‌سازی تخصیص، کور کردن شرکت‌کنندگان، پرسنل مطالعه و ارزیاب¬ها را در این مطالعات نشان دهد که می توانست بر نتایج آن ها تاًثیر بگذارد. باتوجه‌به اینکه در این مطالعه فقط اثر تمرینات واقعیت مجازی بر تعادل و خطر سقوط سالمندان بررسی شده است پیشنهاد می‌شود در یک مرور جامع‌تر این روش با دیگر روش‌های نوین توان‌بخشی افراد سالمند مقایسه شود.
نتیجه‌گیری
مطالعه مروری نظام‌مند حاضر نشان داد تمرینات واقعیت مجازی با استفاده از بازی‌های تنیس‌روی‌میز، بدمینتون و تنیس نسبت به تمرینات تعادلی و فعالیت بدنی می‌توانند منجر به بهبود در تعادل و خطر سقوط سالمندان شوند، بیشتر مطالعات انجام شده در این زمینه نشان دادند که استفاده از تمرینات واقعیت مجازی در کنار سایر پروتکل‌های توان‌بخشی، اثربخشی این پروتکل‌ها را در بهبود تعادل و خطر سقوط مؤثرتر می‌کنند؛ بنابراین به متخصصین حوزه سلامت سالمندان، توان‌بخشی و فیزیوتراپی توصیه می‌شود تا از تمرینات واقعیت مجازی به‌عنوان یک روش کمکی برای توان‌بخشی اختلال تعادل و هم‌چنین خطر سقوط سالمندان استفاده کنند. هم‌چنین به محققین پیشنهاد می‌شود در پژوهش های آینده به بررسی پروتکل های روان‌شناختی دیگر مانند تحریک الکتریکی مغز بر شاخص‌های مرتبط به‌سلامت سالمندان بپردازند.
حامی مالی: ندارد
تعارض در منافع: وجود ندارد.
مشارکت نویسندگان
همه نویسندگان نقش یکسانی در ایده، نگارش و اصلاح مقاله داشته اند.
 

References:
 
1-    Kuo CC, Chen Sc, Chen TY, Ho TJ,  Lin JG, Lu TY. Effects of Long-Term Tai-Chi Chuan Practice on Whole-Body Balance Control During Obstacle-Crossing in the Elderly. Scientific Reports 2022; 12(1): 2660.
2-    Shouhani M, Jalilian M, Parsaei S, Modara F, Seidkhani H. The Effect of Unilateral and Bilateral Electrical Stimulation of the Brain on Improving the Balance of the Elderly. Iranian Journal of Ageing 2020; 15(3): 312-23.
3-    Fallah Mehrabadi E, Pakgohar M, Asadi S, Haghani H. Lifestyle of Elderly People with Osteoporosis and Its Related Factors. Salmand: Iranian Journal of Ageing 2017; 12(2): 132-45. [Persian]
4-    Mohammadi Arani M, Rahnama N. Comparison of the Effect of Training with Balance Board and Pilates and Combined on the Static and Dynamic Balance of Elderly Women. Journal of Sport and Exercise Physiology 2021; 14(1): 21-30. [persian]
5-    Seyedjafari SE, Sahebozamani M, Daneshjoo A, Nikooie R. Comparing the Effects of 8-Week Exercise Programs in the Sagittal and Frontal Planes on the Postural Sway of Elderly Men. The Scientific Journal of Rehabilitation Medicine 2024; 12(6): 986-99. [persian] 
6-    Jeong H, Lee Y. Sex-Based Differences in the Quality of Life of Elderly Koreans with Chronic Musculoskeletal Pain. Int J Environ Res Public Health 2020; 17(3): 743. 
7-    Quijoux F, Nicolaï A, Chairi I, Bargiotas I, Ricard D, Yelnik A, et al. A Review of Center of Pressure (COP) Variables to Quantify Standing Balance in Elderly People: Algorithms and Open‐Access Code. Physiol Rep 2021; 9(22): e15067 
8-    Aslankhani MA, Shams A, Shamsipour Dehkordi P. Mental, Physical and Mixed Practice Effects on Elderly Static and Dynamic Balance. Iranian Journal of Ageing 2008; 3(3): 22-9. [Persian]
9-    Sadeghi S, Azimkhani A, Abbasi H. The Comparison of Effectiveness of Mindfulness, Balance and Combined Exercises on the Balance and Fear of Falling in the Elderly. Aging Psychology 2022; 8(1): 85-71. 
10-    de Bruin EDK,  Murer K. Effect of Additional Functional Exercises on Balance in Elderly People. Clinical Rehabil 2007; 21(2): 112-21. 
11-    Mirlohi ES, Keshvari M, Mohammadi E. Effect of a Collaborative Care Training Program on Fear of Falling in the Elderly. Iranian Journal of Ageing 2021; 16(2): 288-303.[Persian]
12-    Scheen AJ, Bonnet F. Efficacy and Safety Profile of SGLT2 Inhibitors in the Elderly: How Is the Benefit/Risk Balance? Diabetes & Metabolism 2023; 49(2): 101419. 
13-    Yalfani A, Azizian M, Gholami-Borujeni B. Neurofeedback Training Can Increase the Effectiveness of Neuromuscular Training on Balance and Limit of Stability of Athletes with Chronic Ankle Instability: Three Arms and Single-Blind Randomized Control Trial. Sport Sciences For Health 2024: 20: 1343-52.
14-    Azizian M, Yalfani A, Gholami-Borujeni B. Effect of Conventional Sports Rehabilitation Compared with Psychological Interventions on Ankle Proprioception in People with Chronic Ankle Instability: A Systematic Review. Journal of Shahid Sadoughi University of Medical Sciences 2025; 15(4): 255-64. 
15-    Gholami Borujeni B, Moradi M, Ghasemi B. A Survey on the Effect of Core Stabilization Training Program on the Static and Dynamic Balance of Mentally Retarded Students. The Journal of Urmia Nursing and Midwifery Faculty 2015; 13(2): 147-53.
16-    Xing L, Bao Y, Wang B, Shi M, Wei Y, Huang X, et al. Falls Caused by Balance Disorders in the Elderly with Multiple Systems Involved: Pathogenic Mechanisms and Treatment Strategies. Front Neurol 2023; 14: 1128092. 
17-    Karnadipa T, Santoso I, Pratama AD, Aulia NN. The Effectiveness of Virtual Reality Exercise to Reduce Risks of Fall in Elderly with Balance Disorders: A Literature Review. InProceedings 2022 83(1): 2.
18-    Ren Y, Lin C, Zhou Q, Yingyuan Z, Wang G, Lu A. Effectiveness of Virtual Reality Games in Improving Physical Function, Balance and Reducing Falls in Balance-Impaired Older Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis. Arch Gerontol Geriatr 2023; 108: 104924.
19-    Lara R, Vázquez ML, Ogallar A, Godoy-Izquierdo D. Psychosocial Resources for Hedonic Balance, Life Satisfaction and Happiness in the Elderly: A Path Analysis. Int J Environ Res Public Health 2020; 17(16): 5684.
20-    Mihara M, Fujimoto H, Hattori N, Otomune H, Kajiyama Y, Konaka K, et al. Effect of Neurofeedback Facilitation on Poststroke Gait and Balance Recovery: A Randomized Controlled Trial. Neurology 2021; 96(21): e2587-98. 
21-    Corregidor-Sánchez AI, Segura-Fragoso A, Criado-Álvarez JJ, Rodríguez-Hernández M, Mohedano-Moriano A, Polonio-López B. Effectiveness of Virtual Reality Systems to Improve the Activities of Daily Life in Older People. Int J Environ Res Public Health 2020; 17(17): 6283. 
22-    Lawry-Popelka B, Chung S, McCann BS. Cross-Education Balance Effects after Unilateral Rehabilitation in Individuals with Chronic Ankle Instability: A Systematic Review. J Athl Train 2022; 57(11-12): 1055-61. 
23-    Maricot A, Dick E, Walravens A, Pluym B, Lathouwers E, De Pauw K, et al. Brain Neuroplasticity Related to Lateral Ankle Ligamentous Injuries: A Systematic Review. Sports Med 2023; 53(7): 1423-43. 
24-    Sedaghati P, Baharmast Hossein Abadi V, Zolghadr H. Effect of Core Stability Exercises on Volleyball Players: A Systematic Review. PTJ 2023; 13(3): 147-58. 
25-    Rezaye S, Mohammadzadeh H, Eskandar-Nejad M. Impact of Neurofeedback on Static and Dynamic Balance in Old Men. JHC 2013; 15 (1 and 2): 15-9. [Persian]
26-    Bagheri Sheykhangafshe F. Prevalence of Psychological Disorders in Patients with COVID-19 Syndrome. Management Strategies in Health System 2021; 6(3): 184-87.[Persian]
27-    Zahedian-Nasab N, Jaberi A, Shirazi F, Kavousipor S. Effect of Virtual Reality Exercises on Balance and Fall in Elderly People with Fall Risk: A Randomized Controlled Trial. BMC Geriatrics 2021; 21: 1-9.
28-    Rendon AA, Lohman EB, Thorpe D, Johnson EG, Medina E, Bradley B. The Effect of Virtual Reality Gaming on Dynamic Balance in Older Adults. Age Ageing 2012; 41(4): 549-52. 
29-    Dehghan Dizaji A, Mohammadzadeh H. Effect of Training Interventions in a Virtual Environment on Dynamic and Functional Balance in the Elderly. The Scientific Journal of Rehabilitation Medicine 2022; 11(4): 614-25.    
30-    Yalfani A, Abedi M, Raeisi Z, Asgarpour A. The Effects of Virtual Reality Training on Postural Sway and Physical Function Performance on Older Women with Chronic Low Back Pain: A Double-Blind Randomized Clinical Trial. J Back Musculoskelet Rehabil 2024; 37(3): 761-70.
31-    Heydari MorchehKhorti A, Daneshjoo A. Effect of a Virtual Reality-Based Exercise Program on Balance and Risk of Falling in Older Women. The Scientific Journal of Rehabilitation Medicine 2023; 12(2): 246-57.
32-     Yalfani A, Sahab Gholifar M, Raeisi Z, Asgarpoor Kaji A. Effect of Virtual Reality Training on Quality of Life and Risk of Falling in Older Men with Nonspecific Low Back Pain. Journal of Modern Medical Information Sciences 2023; 9(2): 144-55.
33-    Yalfani A, Sahab Gholifar M, Raeisi Z, Asgsrpoor A. The Effect of Virtual Reality Training on Pain and Postural Control in Elderly Men with Chronic Nonspecific Low Back Pain: A Randomized, Double-Blind Clinical Trial. Journal for Research in Sport Rehabilitation 2023; 10(20): 19-30.[Persian]
34-     Cho GH, Hwangbo G, Shin HS. The Effects of Virtual Reality-Based Balance Training on Balance of the Elderly. J Phys Ther Sci 2014; 26(4): 615-7. 
35-     Lee Y, Choi W, Lee K, Song C, Lee S. Virtual Reality Training with Three-Dimensional Video Games Improves Postural Balance and Lower Extremity Strength in Community-Dwelling Older Adults. Aging Phys Act 2017; 25(4): 621-27.
36-     Moradi H, Aslani M, Fazel Khakhoran J. Effect of Virtual Reality-Based Balance Exercise on Static, Dynamic and Functional Balance in Elderly. J Geriatr Nurs 2018; 4(2): 93-102. [Persian]
37-     Tseng SY, Lai CL, Ko CP, Chang YK, Fan HC, Wang CH. The Effectiveness of Whole-Body Vibration and Heat Therapy on The Muscle Strength, Flexibility, And Balance Abilities of Elderly Groups. Int J Environ Res Public Health 2023; 20(2): 1650
38-     Lee JW, Yoon CY, Kim JH, Seo YJ, Kong TH. Virtual Reality-Based Vestibular Rehabilitation Therapy in Patients with Acute Unilateral Vestibulopathy: A Randomized Controlled Trial. Front Neurol 2025; 16: 1519470.37.
39-     Overstall PW. The Use of Balance Training in Elderly People with Falls. Reviews in Clinical Gerontology 2003; 13(2): 153-61.  
40-     Nagy E, Feher-Kiss A, Barnai M, Domján-Preszner A, Angyan L, Horvath G. Postural Control in Elderly Subjects Participating in Balance Training. European Journal of Applied Physiology 2007; 100: 97-10410. 
41-     Steadman J, Donaldson N, Kalra L. A Randomized Controlled Trial of an Enhanced Balance Training Program to Improve Mobility and Reduce Falls in Elderly Patients. J Am Geriatr Soc 2003; 51(6): 847-52. 
42-     Van Diest M, Lamoth CJ, Stegenga J, Verkerke GJ, Postema K. Exergaming for Balance Training of Elderly: State of the Art and Future Developments. J Neuroeng Rehabil 2013; 10: 101.