The Journal of Shahid Sadoughi University of Medical Sciences

fa نقش عوامل خطرآفرین و محافظت‌کننده در رابطه بین ناملایمات دوران کودکی و پیامدهای روان‌شناختی: مطالعه مروری نظام‌مند Role of Risk and Protective Factors in the Relationship Between Adverse Childhood Experiences and Psychological Outcomes: A Systematic Review روانشناسی Psychology مروری Review article <div style="text-align: justify;">مقدمه: ناملایمات دوران کودکی با پیامدهای روان‌شناسی گسترده‌ای در طول عمر همراه هستند. در ایران، باوجود رشد پژوهش‌ها، شواهد همچنان پراکنده و محدود است. این مرور نظام‌مند باهدف شناسایی و یکپارچه‌سازی عوامل خطر و محافظتی مرتبط با این تجارب در جمعیت ایرانی انجام شد. روش بررسی: این مطالعه، مروری از نوع نظام‌مند بوده است که طی آن با استفاده از کلیدواژه‌های «ناملایمات دوران کودکی»، «پیامدهای روان‌شناختی»، «عوامل خطر» و «عوامل محافظتی»، در پایگاه‌های علمی ملی شامل SID، Magiran، Civilica و Noormags و بین‌المللی شامل PubMed، Scopus و Google Scholar، مقالات موردنظر از سال 1389 تا تیرماه ۱۴۰۴ جستجو شده‌اند. ملاک‌های ورود شامل اجرا روی نمونه‌های ایرانی، بررسی حداقل یک نوع ناملایمت دوران کودکی و ارزیابی پیامدهای روان‌شناختی به همراه عوامل خطرآفرین یا محافظتی بود. در نهایت بعد از وارسی کیفیت مقالات و با استفاده از نمودار پریزما، ۳۱ مقاله واجد شرایط، انتخاب و به‌صورت دقیق ارزیابی شده‌اند. نتایج: از مجموع 31 مطالعه وارد شده، همه مطالعات کمی و عمدتاً مقطعی بودند. در سطح فردی، دلبستگی ناایمن و مشکلات تنظیم هیجان از عوامل خطرآفرین و تاب‌آوری و ذهن‌آگاهی از عوامل محافظتی بودند. در سطح خانوادگی، سوءاستفاده و تعارضات زناشویی خطرآفرین و حمایت والدین محافظتی گزارش شد. در سطح اجتماعی، باوجود شواهد اندک، خشونت بین‌فردی و قلدری عوامل خطرآفرین و حمایت اجتماعی و شرایط اقتصادی مطلوب، عوامل محافظتی شناخته شدند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان دادند تجارب ناملایمات دوران کودکی در ایران با طیفی از پیامدهای روان‌شناختی مرتبط هستند و ترکیب عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی در شدت این پیامدها نقش دارد. در این میان، نقش ‌محوری خانواده در فرهنگ ایرانی بیش از سایر سطوح برجسته شد. غلبه طرح‌های مقطعی و کمبود مطالعات مداخله‌ای و کیفی، ضرورت انجام پژوهش‌های طولی و چندسطحی را نشان می‌دهد. مداخلات آینده باید به‌طور هم‌زمان بر توانمندسازی فردی، بهبود روابط خانوادگی و توسعه حمایت‌های اجتماعی تمرکز کنند.</div> <div style="text-align: justify;">Introduction: Adverse childhood experiences (ACEs) have been correlated with a wide range of psychological outcomes across the lifespan. Even though research has grown in Iran recently, the available data remains piecemeal and restricted. This systematic review aimed to show and synthesize risk and protective factors associated with the relationship between ACEs and psychological outcomes in Iranian populations. Methods: This study functioned as a systematic review, in which articles were retrieved using keywords including "Adverse Childhood Experiences", "Psychological Outcomes", "Risk Factors", and "Protective Factors" across national scientific databases (SID, Magiran, Civilica, and Noormags) as well as international databases (PubMed, Scopus, and Google Scholar) covering the period from 2011 through July 2025. Inclusion criteria involved studies conducted on Iranian samples, investigating at least one type of childhood adversity and psychological outcomes along with associated risk or protective factors. Following a quality assessment and the application of the PRISMA flow diagram, 31 eligible articles were selected and evaluated in detail. Results: Among the 31 included studies, all included studies employed a quantitative methodology, with the majority being cross-sectional in nature. A three-level analysis showed that, at the individual level, insecure attachment and emotion regulation difficulties functioned as risk factors, while resilience and mindfulness were protective. Regarding the family dynamic, child abuse and marital conflicts were identified as risk factors, while parental support was protective. At the social level, although evidence was limited, interpersonal violence and bullying appeared as risk factors, while social support and favorable economic conditions functioned as protective factors. Conclusion: The findings show that ACEs in Iran are associated with diverse psychological outcomes, with individual, family, and social factors jointly shaping their impact. The significant role of family was particularly emphasized in the Iranian cultural context. The predominance of cross-sectional designs and the lack of interventional and qualitative studies highlight the need for longitudinal and multi-level research. Future interventions should simultaneously target individual empowerment, improvement of family relationships, and strengthening of social support systems.</div> ایران, پیامد روان‌شناختی, عوامل خطر, عوامل محافظتی, ناملایمات دوران کودکی Adverse childhood experiences, Iran, Protective factors, psychological outcomes, Risk factors 10304 10322 http://jssu.ssu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5649-1&slc_lang=fa&sid=1 Faraneh Tavoosi فرانه طاووسی f_tavoosi@webmail.guilan.ac.ir 0009-0008-4255-0779 No University of Guilan دانشجوی دکترای روان‌شناسی، گروه روان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Abbas Ali Hosseinkhanzadeh عباسعلی حسین‌خانزاده khanzadehabbas@guilan.ac.ir 0000-0003-4060-0011 Yes Department of Psychology, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan. Rasht, Iran گروه روان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران